بررسي عنصر طنز در نمايشنامه «سوسمارالدّوله» ميرزا آقاخان كرماني

در تاريخ ادبيات فارسي، دوره مشروطه را به دلايل مختلفي مي‌توان نقطه اوج‌گيري طنزپردازي، به‌ويژه طنز سياسي و اجتماعي دانست. اين مسئله بستر مناسبي براي پژوهش در اين حوزه به وجود آورده‌است و مقاله پيش رو نيز در همين زمينه شكل گرفته‌است. تاكنون آثار ميرزا آقاخان كرماني به طور جزئي و با تكيه بر ادبيت آن‌ها كمتر بررسي شده‌اند. يكي از آثار مهم ميرزا آقاخان، قطعه نمايشي «سوسمارالدّوله» است كه از جمله نخستين تلاش‌ها براي نوشتن نمايشنامه فارسي محسوب مي‌شود. از اين منظر، بررسي جنبه‌هاي مختلف اين اثر حائز اهميت است. نوشته حاضر، پس از طرح مباني نظري، «سوسمارالدّوله» و دلايل اهميت آن را معرفي كرده‌است و اثبات مي‌كند كاربرد عنصر طنز در نمايشنامه مذكور، بديع و فراتر از زمانه خود بوده‌است. اين مقاله نشان مي‌دهد كه ميرزا آقاخان در طليعه نمايشنامه‌نويسي ايران، با به‌كارگيري هدفمند شگردهاي طنزآفريني، علاوه بر رسيدن به اغراض سياسي و اجتماعي خود، در بعضي موارد، الگوي مناسبي براي نمايش‌نويسان متأخر مي‌تواند باشد.