واكاوي برون‌متني و درون‌متني اشعار متعهّد شاملو در دهه‌هاي بيست و سي

در دهه‌هاي بيست و سي خورشيدي، گفتمان ادبي متعهّد به چپ‌گرايي تا حدود زيادي در جامعه ادبي ايران فراگير شد و شعر احمد شاملو نيز از اين گفتمان تأثير پذيرفت. در اين مقاله كوشش شده ابتدا از منظري برون‌متني و جامعه‌گرايانه، برخي از شاخص‌ترين شعرهاي متعهّد شاملو در اين دوران معرّفي و كيفيّت ايدئولوژيك و متعهّدانه آن شعرها تشريح شود و آنگاه در جستاري درون‌متني و زبان‌گرايانه، و متّكي به آراي فرماليستي، كيفيّت هنري و ادبي اين اشعار تحليل گردد. نتيجه اين تحقيق كه به شيوه توصيفي و تحليل محتوا انجام شده است، نشان مي‌دهد كه از منظر برون‌متني، شعر شاملو در اين دوره با تعهّد به گفتمان چپ، به وصف رويدادهاي سياسي زمانه پرداخته است و همين تعهّد، دغدغه و انگيزه اصلي سرايش شعرهاي شاملو شده است. از اين رو، شاعر گاهي به‌صراحت و گاهي نمادين، به بازنمايي ايدئولوژيك در اشعار خود دست مي‌زند و گفتمان چپ‌گراي مسلّط، با خوانش‌هاي سياسي، شاملو و شعرش را بر قلّه توجّه مخاطبان قرار مي‌دهد. همچنين، از منظر درون‌متني و زبانگرايانه، اشعار متعهّد شاملو با رويكرد غالب تأكيد پيام بر مخاطب و موضوع، به زبان ارجاعي و ترغيبي نزديك مي‌شوند و بيشتر بر جنبه روايي عيني و رئاليستي تكيه مي‌كنند و طبيعتاً از «ادبيّت» دور مي‌شوند.