بررسي انتقادي ـ شناختي استعاري‌سازي «ديگري» در سفرنامه‌هاي مسير طالبي و حيرت‌نامه

سفرنامه‌هاي فارسي دوره قاجار جزء نخستين تلاش‌هاي ايرانيان براي رويارويي با غرب در جايگاه «ديگري» هستند و به همين سبب در آنها اشكال مختلفي از ديگري‌سازي اروپا مشاهده مي‌شود. از آن جايي كه استعاره يكي از ابزارهاي اصلي در فرايند ديگري‌سازي است هدف اصلي اين پژوهش بررسي انتقادي ـ شناختي چگونگي استعاري‌سازي «غرب به عنوان ديگري» در دو نمونه از نخستين سفرنامه‌هاي فارسي اين دوره است. دو سفرنامه مسير طالبي و حيرت‌نامه در اين پژوهش بررسي مي‌شود و الگوي تحليل انتقادي استعاره چارچوب نظري اصلي در اين پژوهش است. در اين الگو امكان ارائه تحليل انتقادي ـ شناختي از نقش استعاره در متون و گفتمان‌هاي مختلف فراهم مي‌شود. در بررسي اين دو سفرنامه مي‌توان دريافت كه مجموعه‌اي از استعاره‌هاي مفهومي براي بازنمايي غرب استفاده شده است. اين استعاره‌ها تصويري اغراق‌آميز، آرماني و بهشت‌گونه از اروپا به خوانندگان ارائه مي‌دهد. تركيب اين استعاره‌هاي مفهومي سرانجام به شكل‌گيري يك قالب ارجاع تصويري يا استعاره كلان مي‌انجامد. اين استعاره‌ها ضمن ارائه تصويري منسجم از اروپا، آن را در مقام بهشت يا سرزميني آرماني استعاري‌سازي مي‌كند كه براي جامعه ايران در آن دوره نقش يك الگو را ايفا كرده است.