مروري بر دعا و نيايش در منظومه‌هاي نظامي گنجوي با تكيه بر «ليلي و مجنون»

پيوند انسان با خداوند از طريق دعا و مناجات و رازگويي‌هاي انسان با خداوند، از مهم‌ترين و زيباترين حادثه‌هاي زندگاني بشر است كه در دين، عرفان، ادبيات و بسياري از ديگر شاخه‌هاي دانش و معرفت بشري از آن سخن رفته‌است. اهميت دعا چندان است كه لفظ «دعا» و مشتقاتش 200 بار در قرآن كريم به كاررفته‌است و خداوند، خود امر صريح فرموده كه دعا كنيد تا پاسختان دهم. پديدۀ بسيار مهم و بنيادين دعا و نيايش در ادب ديرپاي پارسي نيز جايگاه والا دارد. پيوند ديرين ادبيات و دين در ايران كه نخستين نمونۀ درخشان اين پيوند، متون اوستايي است، همواره دعا را در رديف مهم‌ترين مضامين و نيز قالب‌هاي ارائه در ادبيات فارسي از دورۀ باستان تا ميانه و نو قرار داده‌است. در ادب فارسي، از آثار حماسي چون شاهنامۀ حكيم فردوسي گرفته تا آثار داستاني از قبيل منظومه‌هاي نظامي و ادب غنايي و تغزّلي، همواره با كثرت و تنوّع به اين پديده برمي‌خوريم. در اين مقاله برآنيم كه با تكيه بر يكي از مهم‌ترين منظومه‌هاي داستاني پارسي، يعني «ليلي و مجنون» نظامي گنجوي كه بسيار مورد پيروي و تقليد شاعران قرار گرفته، جايگاه دعا و نيايش را در آثار نظامي به طور اخص و در ادب منظوم پارسي به طور عمومي بازنماييم و با روش توصيفي و تحليلي، جايگاه اين پديدۀ بسيار مهم را در فرهنگ ايراني ترسيم نماييم.