مقايسه‌ خمريه‌ ابن فارض مصري با اشعار مولانا و غزليات سعدي و حافظ

در اين مقاله ضمن مطالعه و بررسي خمريّه‌ ابن فارض و تطبيق آن با اشعار مولانا، غزليّات سعدي و حافظ به عقايد مشترك عرفاني برمي‌خوريم كه همگي به مشرب عشق و مستي و نيز انديشه‌هاي وحدت‌گرايانه متمايل بودند.ابن شاعران گرانقدر، جهان بيني، عرفان و سلوك اجتماعي و فردي خودرا بر شالوده عشق بنا نهاده‌اند؛ به گونه‌اي كه در باور آنها عشق، مهم‌ترين موضوع هستي، مبدأ و معادشناسي، انسان‌شناسي و بزرگ‌ترين انگيزه براي تعالي آدمي است.ابن فارض در خمريّه‌ خود كه در حقيقت يك توحيديه عرفاني است بيشتر به توصيف باده و حالات عرفاني آن پرداخته است كه عاشق از جمال حقيقت و زيبايي آن كه باعث لقا و وصل حضرت دوست مي‌شود مست مي‌شود. كلام سعدي صرف عشق و مستي است و در اين رهگذر گاهي به عشق زميني براي گداخته شدن نفوس مقربان اشاره مي‌كند تا ناخالصي‌ها فرو ريزد و افرادشايستگي وصال وديدار جمال يار را پيدا كنند. كلام مولانا بيشتر بر وجد و غلبه‌ هيجانات روحي و عرفاني است كه مبتني بر تجربه‌هاي روحاني است اما حافظ كه بيشترين بسامد درباره‌ باده و عشق را در غزليّات خود به‌كاربرده، حكايت از آن دارد كه تحت تأثير مضامين ابن فارض بوده و با زبان رمزي و نمادين به بيان انديشه‌هاي خاصّ عرفاني مي‌پردازد.