لطيفة عشق و عرفان در سوانح‌العشاق احمد غزالي

عشق از مهم‌ترين مسايل عرفاني است كه پيش از غزالي عارفان ديگر كمابيش از آن سخن گفته و به اهميت آن اشاره كرده‌اند. امّا احمد غزالي اولين عارفي است كه رساله‌يي مفرد در عشق عرفاني نگاشته است.در اين رساله غزالي از عشق به گونه‌يي سخن مي‌گويد كه در همان نگاه اوّل درمي‌يابيم كه با متني مركزگرا مواجهيم و هر آنچه بر زبان او جاري گشته به نوعي با عشق در پيوند است. بنابراين ما نيز با اين طرز تلقي پس از درآمدي كوتاه از عشق به مثابه عاطفه‌يي كه نه تنها انسان، بلكه تمام هستي را زير نفوذ دارد و هر چه در عالم هست به گرد آن مي‌چرخد و از آن نيرو مي‌گيرد، سخن گفته‌ايم. از آن پس به معشوق كه هر چه و هر كه هست عاشق را به خود فرامي‌خواند، اشاره كرده‌ايم و سرانجام از عاشق كه عامل تحقق عشق است سخن گفته و ويژگي‌هاي او را از ديد غزالي به اختصار برشمرده‌ايم.تمام اطلاعات اين مقاله با استفاده از روش كتاب‌خانه‌يي گرد آمده و اين داده‌ها با شيوه توصيفي تحليل شده است. مهم‌ترين نتيجه اين بررسي اين است كه سوانح را «روايت» و در اصل روايتي مركزگرا مي‌يابيم و عشق را هسته اصلي ساختاري مي‌دانيم كه تمام عنصرهاي سازنده اين ساختار بدان مي‌گرايند و از آن متأثراند.