سعديِ مترجم در «گلستان» ادب پارسي

مقالۀ حاضر با الهام از چارچوب نظري تاريخ‌نگاريِ خُرد در حوزۀ ترجمه (ازجمله كار آدامو، 2006) بر يكي از وجوه هنريِ مغفول‌مانده و پراهميت سعدي انگشت مي‌گذارد: پادشاه سخن در ساحت مترجمي چيره‌دست. بدين منظور، پس از مروري بر پيشينۀ مطالعاتيِ موجود و معرفي اجمالي رويكرد تاريخ‌نگاريِ خُرد، گونه‌هاي مختلف ترجمه را در گلستان طبقه‌بندي و با تحليل نمونه‌هايي از هريك، ابعاد مختلف كنش ترجماني سعدي را كندوكاو كرده‌ايم. يافته‌هاي مقاله مبين آن است كه سعدي از سبكي تلفيقي در ترجمه بهره مي‌گيرد كه گاه توأم با پاي‌بندي به متن مبدأ در عين سادگي و بي‌آلايشي است و گاه، در مواردي بيشتر، از متن مبدأ فاصله مي‌گيرد و به ويژگي‌هاي سبكيِ نثر فنّي از حيث بيان مسجع و موزون و توسل به آرايه‌هاي ادبي نزديك مي‌شود. در عين حال، سعدي در هر دو شيوه به معيارهاي تأليف در حد متعاليِ آن نايل آمده و به‌نظر مي‌رسد كه در همه‌حال نياز مخاطب را مدّ نظر داشته است. به‌طور كلي، سبك ترجمۀ سعدي نيز همچون ساير وجوه هنري او خلاف‌آمد عادتِ معمول در زمانۀ اوست و اين دقيقاً نكته‌اي است كه بر نبوغ يكّه و يگانۀ وي مهر تأييد مي‌زند: سعدي در همه‌حال بي‌همتاست، در تأليف و در ترجمه.