بررسي تاثير كاربري اراضي و طبقات شيب بر هدررفت عناصر غذايي در رواناب توليدي با استفاده از باران‌ساز مصنوعي (مطالعه موردي در حوضه آبخيز كاكاشرف لرستان)

هدررفت عناصر غذايي و كاهش حاصل­خيزي خاك از مهم­ترين اثرات تخريب خاك است. بنابراين نياز است كه عوامل مؤثر بر آن در حوضه­هاي مختلف مورد بررسي قرار گيرد. حوضه آبخيز كاكاشرف در استان لرستان از جمله حوضه­هايي است كه در معرض تخريب قرار دارد. لذا در اين حوضه، تأثير نوع كاربري اراضي (مرتع، جنگل و زراعت) و طبقات شيب (10، 20 و 30 درصد) بر هدررفت فسفر و پتاسيم در رواناب توليد شده ، بررسي شد. در اين تحقيق با استفاده از دستگاه شبيه­ساز باران، از شش زير حوضه، تعداد 93 واقعه باران با شدت 36 ميلي­متر در ساعت و با تداوم 30 دقيقه ايجاد و ميزان تلفات عناصر فسفر و پتاسيم ناشي از هر بارش در سه كاربري و سه سطح شيب اندازه­گيري شد. نتايج نشان داد كه ميانگين هدررفت فسفر در رواناب در سه كاربري جنگل، مرتع و زراعت به­ترتيب 22/0، 26/0 و 21/0 ميلي­گرم بر كيلوگرم خاك و در سه شيب 10، 20 و 30 درصد 22/0، 21/0 و 25/0 ميلي­گرم بركيلوگرم بود. همچنين ميانگين هدررفت پتاسيم در كاربري جنگل، مرتع و زراعت به­ترتيب 38/18، 32/22 و 71/18 ميلي­گرم بركيلوگرم و در سه شيب 10، 20 و 30 درصد به­ترتيب 74/20، 71/18 و 96/19 ميلي­گرم بر كيلوگرم برآورد گرديد. تجزيه واريانس اثر كاربري بر هدررفت فسفر و پتاسيم نشان داد كه هدررفت فسفر در رواناب در شيب­هاي 10، 20 و 30 درصد و هدررفت پتاسيم در رواناب در شيب 30 درصد معني­دار نبود. ولي اثر كاربري بر مقدار هدررفت پتاسيم در شيب 10درصد در سطح پنج درصد و در شيب 20 درصد در سطح يك درصد معني­دار بود. همچنين اثر شيب بر هدررفت فسفر در كاربري جنگل در سطح يك درصد و زراعت در سطح پنج درصد معني­دار ولي در كاربري مرتع معني­دار نشد.  اثر شيب بر هدررفت پتاسيم در كاربري­هاي مرتع و جنگل معني­دار نبود و تنها در كاربري زراعت معني­دار شد. با افزايش شيب غلظت هدرفت فسفر روند افزايشي و غلظت هدررفت پتاسيم روند كاهشي نشان داد.