نقدي بر ديدگاه مشهور فقها در رد شهادت تبرعي با تطبيق آن در فقه مذاهب اسلامي

شهادت تبرعي به معناي شهادت داوطلبانه و بدون درخواست محكمه است و پذيرش آن چنانچه در پي اثبات حق‌الناس باشد، موضع خلاف در ميان فقهاست. مشهور فقها به‌طور مطلق چنين شهادتي را مردود شمرده‌اند. با توجه به آنكه شهادت يكي از كاربردي‌ترين ادلۀ اثبات دعواست و با ملاحظۀ اين امر كه در واقع بسيار اتفاق مي‌افتد كه گواه نسبت به روند دادرسي، جاهل و از اين حيث به نحو تبرعي به اداي شهادت مبادرت مي‌كند، ناديده گرفتن شهادت به صرف تبرع در بسياري موارد، منافي با عدالت قضايي و عاملي براي تفويت حق مدعي است؛ لذا در اين جستار به شيوۀ توصيفي تحليلي به نقد و بررسي ادلۀ مشهور در رد شهادت تبرعي و تطبيق اين موضوع با نظر فقهاي ساير مذاهب و قانون موضوعه خواهيم پرداخت، يافته‌ها نشان مي‌دهند كه ادلۀ مشهور، فاقد صلاحيت لازم در اثبات مدعاي آنان است، لذا از سويي رد شهادت تبرعي به نحو مطلق فاقد دليل محسوب مي‌شود و از سوي ديگر پذيرش شهادت تبرعي به نحو مطلق، با موانعي چون نقض روند دادرسي و تجاوز به حريم مدعي به‌عنوان ذي‌حق روبه‌روست؛ در نتيجه مطابق قول صحيح در اين مسئله مي‌توان تبرع را مانع موقتي در پذيرش شهادت به‌شمار آورد.