جايگاه دفاع استفادۀ آزمايشي از اختراع در دعواي نقض حق اختراع: استثنايي مطلق يا مقيد؟

يكي از دفاعيات متهم به نقض حق اختراع، استفادۀ آزمايشي از آن است. اين استثنا در قانون ثبت اختراعات، طرح‌هاي صنعتي و علائم تجاري سال 1386 نيز مورد پذيرش قرار گرفته است. اما اين قانون نسبت به معيار تجويز اين استثنا ساكت است. در رويۀ قضايي نيز تاكنون دعوايي مطرح نشده است تا بتوان رويكرد دادگاه‌هاي ايراني را در اين امر ملاحظه كرد. در مقابل، در برخي از نظام‌هاي حقوقي، از جمله دو نظام مورد بحث در اين تحقيق (آلمان و امريكا)، تفكيك هدف و انگيزه از انجام آزمايش‌ها به دو دستۀ تجاري و غيرتجاري به‌عنوان ملاك تعيين عمل مجاز از نقض در نظر گرفته شده است. بدين ترتيب، علي‌القاعده بايد آزمايش‌هايي كه انگيزۀ غيرتجاري دارند، تجويز شوند و در مقابل، آزمايش‌هايي كه با اهداف تجاري صورت مي‌گيرند، نقض حق اختراع محسوب شوند. ليكن رويۀ قضايي اين دو نظام حقوقي به سمت و سويي ديگر سوق يافته است. اين تحقيق ضمن بررسي انواع اين آزمايش‌ها، نشان مي‌دهد كه تفكيك مزبور همواره كارآمد نيست، به‌ويژه در مواردي كه انگيزۀ آزمايش، غيرتجاري است، اما از اختراع در مقياس انبوه استفاده مي‌شود يا برعكس، هدف تجاري است، اما در تجويز استثنا، نفعي براي عموم وجود دارد، نمي‌توان صرفاً به اين معيار اكتفا كرد.