تحليل نظرگاه سياحان غربي دورۀ صفوي و قاجار(مطالعۀ موردي: شهر كاشان)

Kashan in western travelers' records of Safavid and Qajar periods

در اين نوشتار، بيست سفرنامه از سياحان مطرح كه در فاصلۀ حكومت شاه‌عباس اول صفوي تا زمان مشروطه، از كاشان بازديد كرده‌اند، مورد پژوهش قرار گرفته است. ديده‌ها و شنيده‌هاي يك سياح در باب كاشان بررسي شده و با نظريات ديگر سياحان در همان دوره و در دوره‌هاي ديگر و نيز با وضع موجود سنجيده شده است. با اين روش: حت و سقم گزارشات آن‌ها معلوم مي‌شود. از سياحان دورۀ صفوي، شاردن، آنتوني و رابرت شرلي، تاورنيه، فيگوئروا، دلاواله، هربرت و اولئاريوس انتخاب شدند كه گزارش‌هاي آن‌ها عمدۀ مطالب سياحان دورۀ صفوي است. از سياحان دورۀ قاجار نيزپولاك، براون، كرزن، سايكس، دوبد، اوليويه، فلاندن، سرسي، گوبينو، ديولافوا، اوبن و پاتينجر انتخاب شدند. مطالب سياحان در نظمي منطقي باتوجه‌به جغرافياي تاريخي منطقۀ كاشان ذيل عنوان‌هاي تقسيمات كشوري، راه‌ها، موقعيت جغرافيايي و شكل شهر كاشان، آب‌وهوا، تأمين آب شهر، باروي شهر، كوچه‌ها و شهرسازي، مساجد و بناهاي متبركه، زلزله، بازار، خانه‌ها، تلگراف‌خانه، باغ فين، جمعيت، اقليت‌ها، حاكم كاشان: نعت، ضراب‌خانه، كشاورزي، مواد معدني، اعتقادات و باورهاي واقعي و خرافي، جنگ‌هاي حيدري نعمتي، سرگرمي، لباس زنان، زنان، ترس، عقرب، حشرات و بيماري‌ها، گويش، آشپزي، تغيير ديد اهالي نسبت‌به سياحان، كاشان در يك نگاه با هم سنجيده شده است و در پي يافتن ارتباط معناداري بين نوع گزارش‌هاي سياح و دورۀ تاريخي و نيز شغل و شخصيت سياح مي‌باشد.

In this survey, twenty travel books of most famous travelers who visited Kashan from the reign of Shah Abbas the Great to the time of Persian constitutional revolution have been investigated. Accordingly, what a traveler has seen and heard about Kashan is compared to other travelers' records of the same or different time and also to the present situation, and this way, the truth or falsity of these records has been revealed. Among the travelers of Safavid period, Chardin, Anthony and Robert Shirley, Tavernier, Figueroa, Della Valle, Herbert and Olearius, whose descriptions include the typical records of that time, have been chosen. Furthermore the works of Polak, Browne, Curzon, Sykes, De Bode, Olivier, Flandin, De Sercey, De Gobineau, Dieulafoy, Aubin and Pottinger have been examined as the selection books of Qajar period. The data of these sources has been analyzed based on historical geography of Kashan region under the categories: administrative divisions, routes, geographical situation and configuration of the city, weather, water supply, rampart of the city, alleys and neighborhoods, mosques and sacred sites, earthquake, markets, houses, telegraph offices, Fin garden, population, religious minorities, governors, industry, mints, agriculture, mineral materials, genuine or superstitious beliefs and ideas, Heydari-Ne'mati conflicts, recreations, costumes, women's condition, fear of scorpion, insects and diseases, dialects, cookery and the revision of natives' attitudes toward travelers. The relation of traveler's descriptions to his life era and his occupation and character has also been discussed in the article