بررسي تطبيقي فرهنگ گرفتن ماليات در سياست‌گذاري اميرالمؤمنين با كارنامة فرمان‌گذاران پيش از ايشان (مطالعه موردي نامه 25 نهج‌البلاغه)

بدون عنوان

گرفتن ماليات، يكي از مسائل مهم اجتماعي است كه امام علي ضمن تبيين ضوابط دريافت آن، كوشيدند تا اين فرهنگ را در جامعه نهادينه سازند. آن حضرت با تبيين ضوابط و ظرايف اخذ ماليات براي كارگزاران، در پي آن بودند كه با احترام نهادن به حقوق مردم، آنان را هر چه بيش‌تر به پرداخت ماليات تشويق نمايند و بر اين اساس در حكومت خود، طرحي نو از اخذ ماليات ترسيم نمودند؛ به اين معنا كه ماليات‌دهندگان، پرداخت آن را به‌عنوان يك تكليف شرعي و در رديف ديگر واجبات الهي هم‌چون نماز و روزه و نه به مفهوم زورگيري و باج دادن، با رضايت خاطر تمام به عهده گيرند. با تأمل در نامه 25 نهج‌البلاغه، روشن مي‌شود كه اين دستورالعمل امام، ضمن تبيين فرهنگ اخذ ماليات، تلاشي است به‌منظور اصلاح در شيوه‌ گرفتن ماليات كه در دوران خليفه‌ نخست انجام مي‌گرفته است؛ اصلاحي كه بر مبناي انتظار اسلام از مسلمانان است؛ يعني در اسلام، انجام دادن ‌وظيفه بر اساس آگاهي و ايمان است نه از سر جبر و هراس. از اين ‌رو، در باور امام علي، كارگزاران زكات را حتي حق تعرض به مُنكران زكات نيست. در اين مقاله، تلاش شده است كه با شيوه توصيفي ـ تحليلي، از يك‌سو فرهنگ اخذ ماليات در دولت امام علي و از سوي ديگر تعارض اجرايي آن با نحوه گرفتن ماليات در دولت‌هاي پيشين تبيين شود.

فاقدچكيده