مراتب بندگي در انديشه فخر رازي با تاكيد بر تفسير كبير

بندگي، به عنوان مهم ترين هدف آفرينش انسان، مورد توجه حكما، متكلمان، مفسران قرآن كريم و متفكران علم اخلاق بوده است. فخر رازي، مفسر و متكلم برجسته جهان اسلام، معتقد است بندگي مراتب و درجاتي دارد. در سخنان وي، با سه گونه بندگي عاميانه، عالمانه و عارفانه (عاشقانه) مواجه مي شويم. او عبوديت را آميزه اي از معرفت و عمل، و معرفت را امري شدت و ضعف پذير مي داند. از اين رو بندگي، در هر مرتبه اي از مراتب سه گانه خود، تشكيك پذير است. مي توان گفت از ديدگاه وي، بندگي، تابع كمال و نقصان اموري همچون ايمان، تقوا و قواي نفس است. وي، بندگي عاميانه را مصداق عبادت ندانسته و بندگي عارفانه را برترين مقام مي شمارد. در اين پژوهش، به تبيين و تحليل مراتب مذكور و چگونگي ترتب آنها بر يكديگر، از ديدگاه فخر رازي، با محوريت تفسير كبير پرداخته شده است.