اسطورۀ خودمركزي (با تأكيد بر نمونه‌هاي آن در اساطير و ادبياتِ ايران)

اسطورۀ خودمركزي از مباحثِ جهان­ شمول است كه در اساطير ايران هم نمونه­ هاي آن به وضوح قابل مشاهده است. بر اساسِ اين عقيدۀ اسطوره­ اي، همۀ اقوام تلاش مي ­كنند خود و داشته­ هاي خود را نخستين، بزرگترين، بالاترين، بهترين، و ... معرفي ­كنند و تمام داشته­ هاي ديگران را در رده ­هاي پايين ­تر از آنِ خود جاي ­دهند. به عبارت ديگر خود را اصل و ديگران را فرع، و يا خود را مركز و ديگران را حاشيه قلمداد كنند. در اين مقاله، ابتدا به 17 مورد از نمونه­ هايِ اين اعتقاد اسطوره ­اي در اساطير و ادبياتِ ايران اشاره شده است. مثلاً آنان سرزمينِ اوليۀ خود «ايرانويج» را از نخستين و بهترين سرزمين­ ها مي ­دانند كه نخستين انسان­ها در آن به وجود آمده ­اند؛ «البرز» كوهِ اساطيريِ خود را كوهي مي­ دانند كه گرداگرد زمين را فراگرفته و تا فلكِ خورشيد كشيده شده است، و ... . در بخش دوم، به سرچشمه­ ها و پيامدهاي حاصل از اين اسطوره اشاره شده است. به نظر مي ­آيد اين اسطوره از عواملي مانند كمال ­گرايي (نهايت ­انديشي)، باورهايِ ديني، ملكوتي بودنِ انسان، نمادسازي، خودبزرگ­ بيني، تجارب گذشته و عادت­ها، جهان ­بينيِ محدود، خودِ آگاه و ناآگاه، گشايشِ عقده­ هاي حقارت، رازِ تنازعِ بقا، و اصلِ جاذبۀ عمومي سرچشمه مي­ گيرد؛ و واقعي پنداشتنِ چيزهاي غير­واقعي، قهرمان سازي ، توتم ­سازي، محدوديت حق انتخاب، سالاريت (رئس ­سالاري، پدر يا مادر­سالاري، ...)، افزايش خوي استكباري، حماسه­ سازي، قوم­ سازي، و مواردي مانند اين از آثارِ آن است.