سياست خارجي عمل‏گرايانۀ ايران در قفقاز جنوبي در فضاي پسابرجام

ايران در 25 سال گذشته نظاره‏گر رويدادهايي در آسياي مركزي و قفقاز جنوبي بوده كه گاه نقش چنداني در آن‌ها نداشته است. با اين همه، به‏دليل وجود رگه‏هايي از عمل‏گرايي در سياست خارجي ايران در قبال جمهوري‏هاي اتحاد شوروي پيشين، تهران توانسته است تاحدودي نقش و جايگاه تاريخي خود را در اين مناطق حفظ كند و از منافع آن بهره‏مند شود. پرسشي كه پژوهش حاضر در پي يافتن پاسخي براي آن برآمده، اين است كه سياست خارجي عمل‏گرايانۀ‏ ايران در قفقاز جنوبي در فضاي پسابرجام، چه تأثيري بر فرصت‏ها و تهديدهاي پيش روي تهران در اين منطقه خواهد داشت؟ يافته‏هاي پژوهش نشان مي‏دهد كه برچيده‌شدن تحريم‏هاي بين‏المللي عليه ايران و عادي‏سازي روابط اين كشور با غرب، تغيير موازنۀ قدرت در قفقاز جنوبي را به‌نفع اين كشور به‏دنبال خواهد داشت و چالشي را پيش روي ديگر قدرت‏هاي منطقه‏اي همچون تركيه، عربستان، روسيه و اسرائيل قرار خواهد داد. با وجود اين، تهران براي بهره‏مندي از مزاياي بازگشت به قفقاز جنوبي در فضاي پسابرجام، نيازمند سياست‏گذاري راهبردي مبتني بر رويكردهاي عمل‌گرايانه است. از اين‌رو، مي‏توان نتيجه گرفت كه كارآمد‌‌ترين راه افزايش قدرت و حضور جمهوري اسلامي ايران در منطقه و جهان، به‌كارگرفتن سياست خارجي عمل‏گرا با ويژگي‏هايي همچون خودداري از تقابل‏گرايي بي‏نتيجه، ايدئولوژي‏زدايي از سياست خارجي، انعطاف‎پذيري تاكتيكي و ترجيح منافع عيني بر منافع ذهني در فرايند سياست‏گذاري خارجي است.