بررسي روابط معنايي ميان موضوعات مطرح در مدارك علمي فارسي در حوزه گرمايش جهاني

The Semantic Relationship Between the Themes in Persian Scientific Articles in the Field of Global Warming

هدف اصلي پژوهش حاضر بررسي روابط معنايي ميان موضوعات مطرح در مدارك علمي فارسي در حوزه گرمايش جهاني مي‌باشد. اين پژوهش، تحليل هم‌رخدادي واژگان را از طريق فنون تحليل شبكه‌هاي اجتماعي و خوشه‌بندي سلسله مراتبي مورد توجه قرار داده است. طبقه بندي موضوعات با استفاده از روش خوشه بندي سلسله مراتبي "پيوند درون گروهي" و ميزان شباهت موضوعي مدارك مرتبط با محاسبه شاخص دربردارندگي مشخص شده است. جامعهآماريشاملتمامي مقاله‌هاي مجله‌ها (203 مقاله) و پايان‌نامه‌هاي فارسي (256 پايان نامه) در حوزه گرمايش جهاني است كه به ترتيب در پايگاه استنادي علوم جهان اسلام ( آي اس سي) و پايگاه پژوهشگاه علوم و فناوري اطلاعات ايران (ايرانداك) در بازه زماني 1383 تا 1392 نمايه شده اند. يافته‌هانشان مي‌دهد كهروندرشد توليدات علمي در حوزه گرمايش جهاني در فاصله سال‌هاي 1392-1383 داراي سير صعودي است. دو نمودارخوشه‌اي ماحصلسنجشهم‌رخداديبينموضوعاتدر زمينهگرمايش نشان مي‌دهند كه تعداد اصطلاحات موضوعي مقاله‌ها 77 موضوع است كه در 14 خوشه قرار گرفته‌اند و نيز تعداد اصطلاحات به دست آمده از پايان‌نامه‌ها 97 موضوع است كه در 19 خوشه قرار گرفته‌اند. در نمودار روابط سلسله مراتبي موضوعات پايان‌نامه‌ها دو موضوع "گازهاي گلخانه‌اي و تغييرات دمايي" و در نمودار روابط سلسله مراتبي موضوعات مقاله‌ها دو موضوع "گازهاي گلخانه‌اي و تغيير اقليم" زمينه اصلي كل موضوعات هستند. محاسبه شاخص دربردارندگي نشان داد كه 37 درصد از موضوع‌هاي مقاله‌ها در پايان‌نامه‌ها وجود دارد. از لحاظ ساختار خوشه‌بندي، اين دو نوع مدرك نيز شباهتي در اندازه صفر داشتند. شباهت بين اعضاي شبكه‌هاي اگوي موضوعات پرنفوذ به جز مورد "مديريت انرژي" بقيه موارد تقريباً بستگي زيادي به هم داشتند. موضوعات هسته در زمينه گرمايش جهاني عبارتند از: "گازهاي گلخانه‌اي، تغيير اقليم، تغييرات دمايي، پوشش گياهي، دي‌اكسيدكربن، شبيه‌سازي انرژي، آلاينده‌هاي زيست محيطي، مديريت انرژي، توليدات كشاورزي، ترسيب كربن، ارزيابي اقتصادي، مصرف انرژي، مديريت منابع آب، مدل گردش عمومي جو، مصالح ساختماني".به طور كلي، تحليل هم‌ رخدادي واژگان مي‌تواند به درك ساختار روابط موضوعي در يك حوزه كمك كند. بنابراين با استفاده از نتايج برگرفته از اين پژوهش مي‌توان از وضعيت جاري، موضوعات پژوهشي و رابطه بين آنها، اصطلاحات مهم حوزه گرمايش جهاني تحليل‌هاي واضح و قابل قبولي را ارائه داد. و در عرصه سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي علم در اين حوزه نقش مهمي را ايفا كرد.