عدالت عرفي يا عدالت واقعي؛ بازتعريف «عدالت حقوقي» در نظام جمهوري اسلامي ايران

بدون عنوان

در‌ خصوص مفهوم «عدالت حقوقي» در نظام اسلامي، دو ديدگاه وجود دارد: عدالت حقوقي به‌ معناي عدالت عرفي و عدالت حقوقي به‌ معناي عدالت واقعي. مفهوم عدالت حقوقي در نظام جمهوري اسلامي ايران، منطبق بر عدالت واقعي است. با توجه به تعاريف ارائه‌ شده از عدالت در جهان‌بيني اسلامي، يعني «دادن هر حقي به صاحب آن» و «قراردادن هر چيزي سر جاي خود»، شناخت عدالت متوقف بر شناخت حق است و تعريف حق در انديشه‌ي اسلامي‌، با تعاريف ارائه‌ شده از اين واژه در مكاتب ديگري چون پوزيتيويسم حقوقي و حقوق طبيعي تفاوت‌ دارد. «حق» در انديشه‌ي اسلامي، عبارت است از آن اعتباراتي كه با قوانين و غايات واقعي حاكم بر جهان هستي هماهنگ است. از‌ طرف‌ ديگر، آنچه كه كاملاً با قوانين و غايات واقعي حاكم بر نظام هستي و عالم واقع هماهنگ است «شرع» است. بنابراين مفهوم «حق» به‌ لحاظ ثبوتي، با قوانين و غايات واقعي حاكم بر نظام هستي و به‌ لحاظ اثباتي، با «شرع» پيوندي ناگسستني دارد. چون با پيروزي انقلاب اسلامي، شرع در قالب قوانين و مقررات مصوب مجالس قانون­گذاري به‌ منصه‌ي ظهور رسيده است، عدالت عبارت است از هرچه منطبق بر قانون نظام اسلامي باشد. البته اين‌ امر كه ملاك عدالتْ قانون است به‌معناي انطباق با پوزيتيويسم حقوقي نيست، بلكه در نظام جمهوري اسلامي ايران، شاهد تلفيق و امتزاج حقوق طبيعي و پوزيتيويسم حقوقي با معاني مدنظر و خاص خود هستيم؛ تلفيقي كه خود زمينه‌ساز شكل‌گيري نوع جديدي از نظام حقوقي شده است.

no abstract