آسيب‌شناسي مباحث علم بيان در كتاب‌هاي بلاغت فارسي

كشف ظرافت‌ها و زيبايي‌هاي زباني و بياني آثار ادبي، اعم از نثر و نظم، در گرو آشنايي با علوم بلاغي است و به كمك آن‌ها مي‌توان يك معني را در راستاي خلاّقيتي ادبي و هنري به گونه‌هاي متفاوت بيان كرد. البته اين امر مشروط بدان است كه تفاوت‌هاي مذكور مبتني بر تخييل باشد. بررسي انتقادي ـ مقايسه‌اي اين كتاب‌ها مي‌تواند در شناخت بيشتر و دقيق‌تر آن‌ها بسيار مؤثر و سازنده باشد. بنابراين، اين پژوهش در پي آن است كه به نقد و بررسي بخش «بيان» در كتاب‌هاي بلاغت فارسي كهن و معاصر با ديدي انتقادي و علمي بپردازد و كاستي‌ها و نواقص آن‌ها را بدون هر گونه حبّ و بغضي همراه با شواهد و مستندات كافي نمايان سازد. در جستار حاضر، تقريباً همۀ منابع موجود «بيان» از قديم تا معاصر بررسي شد و در يك واكاوي انتقادي در سه سطح، به شباهت‌ها، اختلاف‌ها و تناقض‌ها پرداخته شد كه شامل عيوب و ايرادها هستند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه نويسندگان در اغلب كتب بلاغي، در تعاريف، ارائه نظريات و ذكر شواهد مثال به تقليد و تكرار پرداخته‌اند و شامل ضعف‌ها و كاستي‌هايي چون عربي‌مآبي يا سره‌نويسي افراطي، اختصار يا تفصيل و نيز استفاده از مثال‌هاي دشوارياب هستند.