بازجست ساحت‌هاي وجودي انسان از منظر نهج‌البلاغه

اين پژوهش به روش توصيفي – تحليلي و با هدف بررسي ساحت‌هاي وجودي انسان از منظر نهج‌البلاغه نگارش يافته است. هر چند در نهج‌البلاغه مطلب صريحي دربارۀ چند و چون ساحت‌هاي وجود انسان نمي‌يابيم، ولي مطالعۀ نهج‌البلاغه نشان مي‌دهد كه علي(ع) انسان را مي‌شناخته و از ساحت‌هاي وجودي او آگاهي كامل داشته و در راه تربيت انسان به اين ابعاد وي توجه ويژه مي‌كرده است. براساس يافته‌هاي اين پژوهش، در منطق علي(ع) مانند قرآن كريم، انسان موجود دو ساحتي است. ساحت مادي كه «عامل‌مولكولي» تشكيل‌دهنده اين ساحت است و زمينه‌ساز طبايع مختلف در انسان به شمار مي‌رود. ساحت فرا‌مادي؛ اين ساحت كه در اثر دميدن روح خدايي بر بعد مادي و مولكولي پديد مي‌آيد، حقيقت و تمثّل انساني انسان را شكل مي‌دهد و ساحت ذهني، انديشه‌اي و شناختاري در انسان پديد مي‌آيد. همچنين مي‌توان از منظر نهج‌البلاغه از دو ساحت مهم فرامادي، ديگر كه به‌نحوي با روح ارتباط دارند و بيان گر حقيقت وي هستند، نام برد: يكي «فطرت» است كه مايۀ پيونددهندۀ انسان با خدا و قشر و لايۀ زيرين جان آدمي و سرشت او به‌شمار مي‌رود. دوم «قلب» حقيقتي متعالي و مركزي در وجود انسان كه هم كاركرد شناختي و انديشيدن دارد و هم كاركرد احساسي و عاطفي، مي‌تواند منشأ همۀ صفات عالي و ويژگي‌هاي انساني باشد چنان‌كه مي‌تواند منشأ سقوط انسان و رذايل وي باشد.