بازتاب انديشه‌هاي ابوالحسن ديلمي در آثار برخي از بزرگان تصوّف اسلامي (مطالعه مورد پژوهش: عشق الهي)

Mystical Love The Reflection of al-Daylami’ Thoughts inWorks of Great some Islamic Sufis

ابوالحسن علي ابن محمد(احمد) ديلمي(ـ 391 ق) مؤلّف نخستين و كهن‌ترين تصنيف تصوّف اسلامي‌ـ ايراني(عطف الألف المألوف علي اللّام المعطوف) در زمينه عشق الهي است. درباره زندگي اين صوفي نظريه‌پرداز و در عين حال گمنام، دانسته‌هاي زيادي وجود ندارد. از اثر وي(عطف الألف) و زندگاني برخي از استادانش كه ديلمي درباره سيره آنان(سيرت شيخ كبير ابوعبدالله ابن خفيف شيرازي) قلم زده است، چنين برمي‌آيد كه وي در قرن چهارم هجري مي‌زيسته و از مكتب عرفاني شيراز و شاگردي ابن خفيف(269 ـ371 ق)، بهره‌هاي فراواني برده است. نظريه‌هاي عرفاني وي در باب «عشق الهي»(ماهيّت، منشأ، سبب، تقسيمات و مراتب، عشق انساني و الهي) كه در كتاب عطف الألف نمود يافته است، بازتاب گسترده‌اي در آثار برخي از بزرگان تصوّف اسلامي، به‌ويژه روزبهان بقلي(522ـ606 ق) داشته است. اثرپذيري از تصوّف اسلامي و حكمت يوناني، ويژگي بارز نظريه‌هاي وي در تفسير عشق، به‌ويژه عشق الهي است.

Abu al-Hasan Ali ibn Muhammad (Ahmad) Daylami (391 AH.) is the writer of the first and oldest book in Islamic-Iranian Sufism about Divine love. There seems to be inadequate data about biography of this uncelebrated and theorist Sufi. Through studying his work (‘Atf al- Alf…) and some of his teachers whom he wrote about (e.g. Muhammad ibn Khafif known as Sheykh-i Kabir), it can be deduced that he lived in the fourth century AH. and benefit from mystical schools of Shirāz and ibn Khafif courses (269-371AH.). His divine theories about “mystical love” (its’ nature, source, reason, categorizations and levels, along with comparison of Human and divine love), as disclosed in ‘Atf al-Alf, has extensively been echoed in works of great Islamic Sufis, especially Rouzbehān Baqli (522-606 AH). It appears that his theories in interpretation of love, especially mystical one, are mostly affected by Islamic Sufism and wisdom of Greece.