بررسي مفهوم كلمۀ صدور در آثار مولوي بر مبناي تمايز جهان‌بيني مولوي با فلوطين

بدون عنوان

رينولد الين نيكلسون، مولوي‌شناس مشهور انگليسي، در شرح بيتي از مثنوي كه در آن كلمۀ «صدور» آمده، اين كلمه را در مفهوم اصطلاحي نوافلاطوني آن، يعني بر اساس نظريۀ صدور در دستگاه فلسفي فلوطين، شرح كرده است. اين تحقيق با بررسي پيشينۀ پژوهش، بررسي موارد و ريشه‌هاي تكوين ايدۀ تأثيرپذيري مولوي از نظريۀ صدور نوافلاطوني در ذهن نيكلسون، بررسي معاني صريح و ضمني كلمات صدور و صدر در زبان‌هاي عربي و فارسي و بررسي معني و بسامد اين كلمات در آثار صوفيانه و ديدگاه عرفاني مولوي، به نقد ايدۀ تأثيرپذيري مولوي دربارۀ مفهوم صدور در دستگاه فلسفي فلوطين پردا‌خته‌ است. در بخش‌هاي مختلف اين مقاله، آرا و نظريات موافقان تأثيرپذيري مولوي از فلوطين، از جمله نيكلسون، ادوارد هنري وينفيلد، عبدالحسين زرين‌كوب و قاسم غني با آرا و نظريات مخالفان اين تأثيرپذيري، از جمله ويليام چيتيك و بديع‌الزمان فروزانفر مقايسه و تحليل شده است. نتيجۀ بررسي نشان‌مي‌دهد كه مولوي در هيچ‌‌يك از آثار خود، كلمۀ صدور را در قالب نظريۀ فلسفي نوافلاطوني ـ فلوطيني آن به ‌كار نبرده ‌است. در بيت مورد بحث در اين مقاله نيز، مقصود مولوي از كلمۀ صدور، مانند همۀ موارد كاربرد اين كلمه در آثار مولوي، به‌معني لغوي صريح اين لغت عربي، يعني سينه‌ها مراد بوده‌ است كه مولوي آن را متناسب با مفهوم صوفيانۀ آن، به عنوان ظرف و ابزار معرفت، در جا و مقام مناسب به‌‌ كار برده‌ است. ازاين‌رو نظريۀ اخذ و اقتباس مولوي از نظريۀ صدور نوافلاطوني و تقليد او از آراي فلسفي فلوطين، خطاي روش‌شناختي در مولوي‌شناسي و مثنوي‌پژوهي است.

فاقد چكيده