عناصر ساختاري و معيارهاي بازشناسي بي‌اعتباري راوي در روايت گري

Structural elements and criteria for the recognition of unreliable narrator in the narrative

راوي به‌عنوان «عامل ميانجي» در انتقال روايت (داستان) به شنونده يا مخاطب (روايت‌شنو) مهم‌ترين عنصر و عامل در باورپذيري و حقيقت‌نمايي داستان است. در روايت­هاي شفاهي معمولاً راوي درپي تأييدي از جانب شنونده است تا به او اختيار دهد كه كنش كلامي خود (داستان) را ادامه دهد. بدين ترتيب، در داستان­ها و قصه­هاي شفاهي، راوي نقش خبردهنده، هدايت‌گر و گاه سرگرم­كننده را برعهده دارد؛ اما در روايت­هاي مكتوب چگونه مي­توان گفته­هاي راوي را تأييد كرد؟ چه معيارهايي اين امكان را به روايت­شنو مي­دهد تا راوي را معتبر يا نامعتبر بداند؟ جستار حاضر با تمركز بر دو كانون اصلي روايت (راوي و روايت‌شنو)، با استفاده از روش توصيفي- تحليلي و تكيه بر رهيافت­هاي دانش روايت‌شناسي، به بازشناسي مؤلفه‌هاي ساختاري و شناختي راوي نامعتبر و غيرقابل ‌اعتماد در ادبيات داستاني پرداخته است. نتايج پژوهش حاضر نشان مي­دهد فاصلة روايي راوي از روايت در داستان و ناتواني در ايجاد حقيقت­مانندي در خواننده مهم­ترين عامل معتبر يا نامعتبر بودن راوي است و معيارهاي شناخت راوي نامعتبر يا غيرقابل اعتماد در داستان‌ها از طريق «تناقض موجود در گفتار و رفتار راوي»، «كم‌اطلاعي»، «تناقض در گفتار راوي»، «تناقض ميان داستان و گفتمان» و «آشفتگي و بيمارگونگي راوي» و «منفعت‌طلبي و مصادره به مطلوب راوي» ميسر است.