رستگاري از طريق معرفت به نفس در فلسفه بابا افضل كاشاني

بابا افضل، فرزانه سده ششم، در عين آنكه نقطه مركزي هستي يا وجود انسان را نفس وي مي انگارد، در همان حال او را هم صاحب خرد مي بيند به گونه اي كه جدا كردن اين دو؛ يعني نفس و خرد ره يافته از هم امري محال است. در ديدگاه بابا افضل ادراك و دريافت همان حقيقت است؛ از اين رو در انديشه اين حكيم، خودآگاهي حركتي است كه انگيزه و شوق آن در خود نفس انسان پديد مي آيد. نفس به جهت هم‌سرشت بودن(همجنسي) با اسباب ياري‌دهنده روحاني، فقط از اين اسباب مي تواند بهره مندي شايسته يابد تا با شايستگي از نقصان و فرا افتادگي در چاهسار دنيا رهايي يابد و به جاودانگي و رستگاري دست پيدا كند. در انديشه بابا افضل از آنجا كه هر موجودي خاصيّتي دارد كه فقط در مرتبه همان خاصيت مي تواند كمال خاص خود را پيدا كند؛ با سعادت ها و شقاوت هايي كه نه سعادت محض اند و نه شقاوت محض رو به رو مي شويم. اماانسان متفكر خردمند در نهايت سلوك معرفتي خود و در پناه خرد مي تواند به امن مطلق دست يابد.