تبيين ولايت تكويني انسان كامل در هندسۀ معرفتي عرفان اسلامي (با محوريت آراي امام خميني

در عرفان بحث ولايت تكويني ذيل موضوع انسان كامل مطرح مي‌شود؛ كه واسطۀ بدو و عود نظام آفرينش در قوس صعود و نزول است. انسان كامل، محل تجلي تمام اسماء و صفات الهي و حقايق كياني و كيهاني است. چنين انساني، به مثابۀ روح عالم و عالم چونان جسد او به شمار مي‌رود. همان‌گونه كه روح به وسيله قواي روحاني و جسماني به تدبير بدن و تصرف در آن مي‌پردازد، انسان كامل با اتصاف به حقايق الهيه، به مقام تصرف در آفريدگان عالم نائل مي‌شود و همان گونه كه حيات بدن به روح است، حيات ماسوي الله نيز در پرتو تصرف خليفه الله و با وساطت آن معنا مي‌يابد. نيل انسان به مقام خليفه اللهي در يك فرآيند سه تايي تحقق مي‌يابد؛ نخست؛ اسماء و صفات الهي به انسان كامل عطاء مي‌شود. دوم؛ دريافت حقايق الهي و انساني نصيب او مي‌شود و از اسرار عالم غيب آگاه مي‌گردد و سوم؛ قدرت آفرينندگي و اقتدار براي او حاصل مي‌شود. جانشين حق تعالي پس از فناي ذاتي، صفاتي و افعالي، به مقام صحو بعد از محو و بقاي بعد از فنا متحقق شده و به وجود حقاني پس از رفض وجود خلقي دست مي‌يابد. در اين مقام است كه حق تعالي پس از آن كه بنده با قرب فرائض، گوش حق، چشم حق و دست حق گرديدبه قواي ادراكي و تحريكي انسان متجلي مي‌شود.