نگاهي به زيبايي ‌شناختي عرفاني انتقادي در داستان پنجم مثنوي معنوي (بر اساس نظريۀ زيبايي ‌شناختي انتقادي مكتب فرانكفورت)

مكتب فرانكفورت چشمۀ فلسفي- فكري است كه به وسيلۀ روشنفكران آلماني با رويكرد انتقادي اجتماعي در قرن بيستم بنا شد. نظريۀ زيبايي‌شناختي انتقادي، مهم‌ترين و اصلي‌ترين جريان اين چشمه به شمار مي‌رود. طرفداران اين نظريه برخلاف شيوۀ تسليمي و تمكيني دو مكتب جامعه‌شناختي: الف- سنتي قديم (مادام دواستال و هيپوليت‌تن) كه فقط به انعكاس مسائل اجتماعي در ادبيات بسنده داشتند. ب- سنتي جديد (جورج كوماج و لوسين گلدمن) كه از چارچوب منافع اجتماعي و ساختار واحد اجتماعي نتوانستند پا را فراتر بگذارند- اعتقاد به مباني آگاهي‌بخشي، استقلال، انتقاد منطقي و انقلابي هنر دارند و اصالت يك اثر هنري را با اين مباني و بينش به وجود آمده از آن، ارزيابي مي‌كنند.به اعتقاد نويسنده، اين انتظارات هنري در ساختار فكري و مشرب عرفاني جلال‌الدين مولوي نيز جريان دارد. براي اثبات آن؛ در اين نوشته ابتدا چهار مفهوم اصلي نظريۀ يادشده؛ از قبيل: جنبۀ انتقادي هنر يا اثر ادبي، منش ايدئولوژيك هنر (قوۀ سياسي)، رويكرد انقلابي و ساختار استقلالي اثر هنري به اجمال گزارش شد و با تحليل و بررسي تطبيقي داستان «شيرو نخجيران» مولوي با مفاهيم اصلي مكتب فرانكفورت، دانسته شد كه در لايه‌هاي نهفتۀ سروده- بر خلاف رمز ظاهري داستان كه افكار اغلب مثنوي پژوهان را به خود معطوف ساخته است- سبك عرفاني- انتقادي و انقلابي خاصّي به كار رفته است.