تأملي در رابطه علم تفصيلي خداوند به ماسوي ‏الله در مرتبه ذات و قاعده بسيط الحقيقه در كلمات ملاصدرا

علم تفصيلي حضرت حق به همه حقايق (ماسوي ‏الله با همه ويژگي‌ها و تفاصيل و همه اعدام و محالات) مورد قبول و تأكيد همه انديشمندان مسلمان است. آنچه مورد اختلاف يا تفاسير گوناگون قرار گرفته، تبيين اين علم است؛ به‏گونه‌اي‏كه موجب كثرت در ذات نگردد و تغيير و حركت را به ذات حق راه ندهد. دراين‏ميان، قاعده «بسيط الحقيقة كل الاشياء و ليس بشيء منها» از جمله مباني و اصولي است كه ملاصدرا و پيروان حكمت متعاليه براي اين تبيين بدان متوسل شده‌اند و يك علم حضوري قبل از فعل (در مرتبه ذات) را به‏وسيله آن شرح و تفسير كرده‌اند. اما قيد «و ليس بشيء منها» مانع تفسير آن به نحوي است كه مورد ادعاي انديشمندان موافق با قاعده است. اين مانع مورد نظر مقاله مي‌باشد؛ يعني تبيين مانع و پاسخ‌هاي آن و نارسايي‌هاي اين پاسخ‌ها. به نظر مي‌رسد پاسخ صحيح اين مشكل و تفسير صحيح اين نحوه علم با قاعده اتحاد عقل و عاقل و معقول ممكن است كه خود مقاله‌اي جدا مي‌طلبد.