بررسي تطبيقي برهان نفس در فلسفه اسلامي و فلسفه غرب

انديشمندان و فيلسوفان از راه‌هاي گوناگوني به اثبات خدا پرداختند. يكي از اين راه‌ها، راه نفس است و برهاني كه از اين طريق بر اثبات وجود خدا اقامه شده، «برهان نفس» ناميده مي‏شود. در فلسفه اسلامي نخستين‏بار سهروردي، كه نفس‏شناسي را نقطه آغاز فلسفه‏ورزي خود قرار داده بود، از اين طريق به اثبات خدا پرداخت و فيلسوفان بعدي مانند ملاصدرا، سبزواري و علامه‌طباطبايي راه او را ادامه دادند. در فلسفه غرب، دكارت كه نخستين اصل فلسفي خود را وجود انديشنده و انديشه‌هاي او اعلان كرده بود، درصدد برآمد از طريق وجود نفس و وجود مفهوم خدا در آن، به اثبات خدا بپردازد. برهان دكارت، «برهان علامت تجاري» ناميده شده است، ولي چون او نيز از طريق نفس و ويژگي آن به اثبات خدا پرداخته است، مي‌توان برهان او را نيز برهان نفس خواند و با برهان نفس در فلسفه‌ اسلامي مقايسه كرد. برهان دكارت ناتمام است؛ زيرا بر تقريري از اصل عليت مبتني است كه در آن، ميان حيثيت هستي‏شناختي و معرفت‏شناختي مفاهيم ذهني خلط شده است، اما برهان فلسفه نفس در فلسفه اسلامي تام است.