مفهوم «اصل حقوقي» و مقايسه آن با «قاعده حقوقي» (مطالعه تطبيقي در حقوق ايران و فرانسه)

در هر نظام حقوقي اصول حقوقي اهميت و جايگاه ممتازي دارد كه شناخت آن در فهم و استنباط احكام حقوقي بسيار موثر است. در حقوق ايران هر چند به صورت پراكنده از اصول حقوقي سخن به ميان آمده است ولي بررسي آنها نشان مي دهد مباحث مطرح شده نتوانسته است به خوبي مفهوم اين اصطلاح حقوقي و تمايز آن از مفاهيم مشابه را نشان دهد. در تعريف اصول حقوقي مي توان گفت اين اصول، احكامي كلي، دائمي و الزامي‌اند كه مبناي حقوق موضوعه قرار گرفته و عقل مستقل آنرا براي تضمين حقوق اساسي و سعادت انسانها ضروري مي‌داند و نقش هدايتگرانه‌اي در قانونگذاري و دادرسي دارد. اصول حقوقي مفهومي متمايز از قواعد حقوقي دارند. قواعد حقوقي، احكامي كلي، الزام آور و داراي ضمانت اجراء هستند كه از سوي مرجعي ذي صلاح، به منظور ايجاد نظم در روابط اجتماعي وضع مي‌گردند. بنابراين قواعد حقوقي مصنوع قانونگذر ذي‌صلاح است، در حالي كه اصول حقوقي جايگاهي فراقانوني دارد و تبعيت از آن حتي براي قانونگذار الزامي است. اصول حقوقي اهميتي بالاتر از قواعد حقوقي دارد و قانونگذار نبايد قاعدۀ حقوقي وضع نمايد كه مغاير با اصول حقوقي باشد.