مقام فوق تجرد عقلي نفس از ديدگاه صدرالمتألهين، امام خميني (ره) و علامه حسن‌زاده آملي

بحث از مقام فوق تجرد نفس، يكي از مهم‌ترين مباحث، در معرفت نفس انساني است. در اين نوشتار مسئله را طبق مبناي هستي‌شناسي مؤسس حكمت متعاليه، صدرالمتألهين مطرح مي‌كنيم و به شرح ادله نقلي آن توسط فيلسوف و عارف برجسته پيرو مكتب او، امام خميني ره مي‌پردازيم. سپس براهين و ادله عقلي علامه حسن‌زاده آملي را در اين زمينه بررسي مي‌كنيم. اين نظريه، عبارت است از تجرد نفس از ماهيت. ماهيت حكايت از حد و قصور شيء و ضعف و نقص آن دارد، حال اينكه نفس را حد يقف نيست. ازاين‌رو حد منطقي براي او نيست، هرچند او را نسبت به مافوقش حد به معناي نفاد است.اين نظريه آنچنان شريف است كه همه مباني حكمت صدرايي، اعم از اصالت وجود، وحدت وجود، تشكيك وجود، حركت جوهري و اتحاد عاقل و معقول را به صورت سلسله‌اي زنجيروار، به هم پيوند مي‌دهد و بايد دانست شناخت نفس در اين مقام، بدون فهم اين مباني ميسر نيست. نفس، در اين مقام ار ويژگي‌هايي همچون وحدت حقه ظليه، خليفة‌الهي و مقام اتصال بين ماسوي‌الله و حق‌تعالي برخوردار مي‌شود.