صفويه، راه‌هاي حج و حجاج ماورا ءالنهر (سال‌هاي 1038- 907ق./ 1629- 1501م.)

در اغلب پژوهش‌ها، با استناد به منابع رسمي و مكاتبات همسايه‌هاي شرق و غرب(شيبانيان و عثماني)، صفويه را موجب بسته شدن راه‌هاي حج بر روي زائران ماوراءالنهر و مناطق داخلي ايران دانسته‌اند. در مقالة حاضر، به بررسي راه‌هاي حج در قلمرو صفويه تا پايان حكومت شاه عباس پرداخته‌ايم. بر پايه يافته‌هاي اين پژوهش، دولت صفويه از بسته شدن راه‌هاي حج متضرر مي‌شد و با روش‌هاي ديپلماتيك و سياسيبراي بازگشايي راه‌ها كوشش مي‌كرد. افزون بر اين، دولت‌هاي همسايه كه با حملات همزمان از شرق و غرب موجب بروز اغتشاش و ناامني در دو طرف مسير سنّتي تجارت و تردد زائران بودند، خود در مسدود شدن راه‌هاي حج نقش داشتند، اما از اين اتهام به عنوان حربه‌اي براي آسيب به دولت صفوي استفاده مي‌كردند. به ويژه آنكه ريشه‌ها و مشتركات و نقش دولت عثماني در كسوت خادم حرمين شريفين و حاكمان جهان اسلام، هر دو دولت را در رسيدن به مقصود ياري مي‌كرد.