بررسي تطبيقي چندمعنايي واژه «يَد» در قرآن كريم و نهج البلاغه در پرتو نظريه استعاره شناختي

Comparative Study of “Hand” Polysemy in Holy Quran and Nahj Al Balaghah by Taking a Look on Cognitive Metaphor Theory

«چندمعنايي» يكي از شاخه‌هاي دانش معناشناسي است. اين شاخه از دانش به واكاوي وجوه متعدد معنايي با توجه به روابط هم‌نشيني واژگان در سطح جمله و بستر كلام مي‌پردازد. واژه «يد» از اندام واژه‌هايي است كه در سخن خداوند متعال مورد توجه قرار گرفته است. همچنين پيشواي خطيبان و اديبان امام علي(ع) از اين واژه در خطبه‌هاي خود استفاده كرده است. ايشان با ظرافت خاص از اين واژه براي مقاصد خود سود جسته‌اند. نوشتار حاضر چندمعنايي واژه «يد» را از ميان واژگان چندمعنايي در قرآن كريم و نهج البلاغه مورد بررسي تطبيقي قرار مي‌دهد. بدين منظور برخي از عبارات استعاري و مجازي موجود در قرآن كريم و نهج البلاغه كه بر اين واژه دلالت دارند، جمع آوري و بررسي شده است تا وجوه متعدد معنايي واژه «يد» مشخص شود. بي‌ترديد فهم و دريافت معاني قرآن و نهج البلاغه، بدون شناخت و درك معاني واژگان، ممكن نيست. با توجه به چنين ضرورتي، اين پژوهش، با استفاده از روش تحليلي توصيفي و استخراج شواهد، به توصيف و تحليل سير تحول معنايي واژه «يد» در قرآن كريم و نهج البلاغه پرداخته است. يافته‌هاي اين پژوهش حكايت از آن دارد كه معناي اصلي واژه «يد» به دليل كاربردهاي استعاري و مجازي دچار توسعه اي معنايي و در نتيجه چندمعنايي شده است.

Polysemy” is one of the semantics branches. This branch surveys and studies the various semantic aspects according to terms’ syntagmatic in a sentence and speech. The term “hand” is a body term which I paid attention by “Lord”. The present paper studies it amongst polysemy words in Holy Quran and Nahj Al Balaghah comparatively. Thus some metaphoric sentences and phrases which imply the mentioned term in Holy Quran and Nahj Al Balaghah are compiled and studied in order to find out various semantic aspects of term “Hand”. Understanding Quran and Nahj Al Balaghah meanings is not possible without understanding and knowing terms’ meanings undoubtedly. Based on such necessity, the present research describes and analyzes the evolution of term “hand” in Quran and Nahj Al Balaghah with descriptive – analytical method. Findings of the research show that the main meaning of “hand” exposed polysemy because of metaphoric and implicit applications.