بررسي نقش استعمار در تعيين مرزهاي شرقي ايران (مورد مطالعه: مرز ايران و پاكستانِ امروز)

پاكستان به لحاظ تاريخي، همواره بخشي از قلمرو ايران به حساب مي‌آمده و داراي اشتراكات فرهنگي، ديني و نژادي بسياري با ايران است. تاريخ گواهي مي‌دهد كه به‌واسطه دخالت‌هاي بيگانگان در مناطق شرقي ايران و صرفاً براي دستيابي به منافع اقتصادي و سياسي آنها، ساكنان اين مناطق ظلم بسياري را متحمل شده و حاكمان آنها بازيچه دست استعمارگران قرار گرفته‌اند. مطالعه تاريخ و جست‌وجوي جاي پاي استعمار در اتفاق‌هاي اين منطقه و در نهايت مداخله آنها در تعيين مرزهايي كه به دليل اشتراك فراوان هنوز هم منشأ اختلاف است، حقايق بسياري را بازگو كرده و از چهره‌هايي پرده بر مي‌دارد كه امروز به شكلي ديگر و در پوشش و نقابي ديگر پديدار شده و باز همان داستان را تكرار مي‌كنند. اين مقاله با هدف بررسي نقش استعمار در تعيين مرزهاي شرقي ايران نگاشته شده و در كنار روشن‌گري بيشتر، داراي جنبه‌هاي عبرت انگيزي است. مقاله به روش مروري- تاريخي و با مطالعه و بررسي كتب و اسناد تاريخي موجود، تدوين شده و عمده‌ترين منابع پژوهش را، كتب تاريخي، رساله‎هاي بلوچستان، سفرنامه‌ها و اسناد موجود در اداره كل اسناد و تاريخ ديپلماسي وزارت خارجه، سازمان اسناد ملي، كتاب بلوچستان (1317- 1307) و مطالعات جديد انجام گرفته در اين حوزه، تشكيل داده‌اند. يافته‌هاي حاصل از تحقيق نشان دادند كه ناآگاهي دولت‌مردان ايران از تبعات حقوقي مرزهاي سياسي در عرصه بين المللي و ضعف ساختار سياسي و نظامي حكومت‌هاي ايراني پس از نادرشاه، به دليل ماهيت قبيله‏اي و رابطه خاص سياسي در قالب حكومت‏داري سنتي، در كنار رقابت دولت‌هاي استعماري انگليس و روسيه در دستيابي به مناطق جنوب شرقي ايران با اهداف اقتصادي و سياسي، مرزهاي شرقي ايران را با تأكيد صرف بر تأمين منافع انگليس شكل داده است.