مقايسه فراسنج هاي دمايي اندازه گيري شده در شاليزار و ايستگاه هواشناسي

سابقه و هدف: دما يكي از اساسي ترين فراسنج‌هاي هواشناسي است كه كاربردهاي فراوني در علوم و فنون كشاورزي دارد. هدف از انجام اين پژوهش مقايسه داده‌هاي ثبت شده در يك ايستگاه هواشناسي سينوپتيك استاندارد (هواشناسي كشاروزي رشت) و دماي ثبت شده در شاليزار و در ارتفاع ميانگين سايه‌انداز برنج است. مواد و روش‌ها: براي اين منظور دماي شاليزار در پناهگاه هواشناسي استاندارد، با دو روش دماسنجي و دمانگاري و در ارتفاع 65 سانتي‌متري اندازه‌گيري شد و با داده‌هاي ايستگاه هواشناسي كشاورزي در مجاورت مزرعه مقايسه شد. يافته‌ها: نتايج نشان داد كه روند تغييرات دما در طول فصل در ايستگاه و مزرعه و در تمام اندازه‌گيري‌ها افزايشي است اما ميزان افزايش در بيشينه‌ها بيشتر از كمينه‌ها است. نتايج مقايسات ميانگين نشان مي‌دهد كه توسعه سايه‌انداز موجب بوجود آمدن اختلافات معني‌دار در اندازه‌گيري‌هاي مزرعه و ايستگاه مي‌گردد. اختلافات در دماي بيشينه بيشتر از دماهاي كمينه هستند و نشان‌دهنده اين است كه خرد اقليم مزرعه بر كاهش بيشينه‌هاي دما موثرتر است. اختلاف دماسنجي (روزانه) مزرعه و ايستگاه در كل فصل بين دماي ميانگين و بيشينه به ترتيب 1.1 و 1.6 درجه سلسيوس مي‌باشد، اما كمينه‌ها اختلاف معني‌دار ندارند. درجه روز رشد (GDD) محاسبه شده از سه منبع اندازه‌گيري اين تحقيق با يكديگر اختلاف معني دار دارند و نشان دهنده اهميت دقت در محاسبه اين فراسنج در هواشناسي كشاورزي است. پيش از پايان مرحله رشد (مرحله دوم) اختلاف معني‌داري بين دماسنجي در مزرعه و ايستگاه وجود ندارد و داده‌هاي ايستگاهي مستقيما به جاي داده‌هاي مزرعه‌اي قابل استفاده‌اند. بيشترين اختلافات در مرحله مياني رشد و مرحله انتهايي (0.9 و 2.3 درجه سلسيوس در ميانگين و 1.4 و 2.9 درجه سلسيوس در بيشينه) ديده مي‌شوند. بيشينه و ميانگين دماي كل دوره در ايستگاه با ضرايب تبيين 0.79 و 0.74 به مقادير مزرعه‌اي تبديل مي‌گردند. با قطع آبياري و ورود گياه به مرحله رسيدگي كامل دوباره شباهت بين اندازه‌گيري‌هاي مزرعه‌اي و ايستگاهي بيشتر مي‌شود. به دليل تداوم بيشتر دماهاي كمينه نسبت به دماي بيشينه و وجود زمان كافي براي تطبيق سنجنده، كمينه‌هاي ثبت شده در دمانگار نسبت به بيشينه‌ها اختلاف كمتري با داده‌هاي دماسنجي در ايستگاه دارند. نتيجه‌گيري: تكميل پوشش گياهي و سايه انداز شاليزار موجب بوجود آمدن اختلاف معني دار در مزرعه و ايستگاه مي شود و اين اختلاف در بيشينه بيش از كمينه است. درصورت به كارگيري داده‌هاي دمانگار و استخراج بيشينه و كمينه چنانچه تداوم دما در ساعاتي طولاني‌تر باشد احتما مشاهده نتايج دقيق‌تر در گراف دمانگار بيشتر است. اگرچه روند افزايش دما در هر دو فراسنج بيشينه و كمينه افزايشي است اختلاف دماي بيشينه و كمينه در تمامي روش‌هاي اندازه‌گيري در طول فصل افزايش مي‌يابد. وقوع بارندگي باعث كاهش اختلاف دماي بيشينه و كمينه مي‌گردد. با قطع آبياري و ورود گياه به مرحله رسيدگي اختلاف ايستگاه و مزرعه معني دار نيست.