آسيب شناسي روابط بازرگاني ايران و افغانستان از منظر رهيافت اقتصاد سياسي (2018-2001)

THE PATHOLOGY OF IRAN-AFGHANISTAN RELATIONS FROM POLITICAL ECONOMY PERSPECTIVE (2001-2018)

رتبه نخستِ ايران در صادرات كالا به افغانستان در سال‌هاي 2017-2015م. حاكي از تحولي عظيم در روابط اقتصادي دو كشور و تأثيرگذار بر تعاملات سياسي آنان است. بااين‌وجود، پيوندهاي بازرگاني ايران و افغانستان با مشكلات متعددي همراه است. نوشتار حاضر، با كاربست رهيافت اقتصاد سياسي، مطالعه تاريخيِ روابط خارجي دو كشور (2018-1794م.) و طرح اين پرسش كه؛ مهم‌ترين چالش‌هاي سياسي و اقتصاديِ تأثيرگذار در روابط بازرگاني ايران و افغانستان در سطوح ملي، منطقه‌اي و جهاني (2018-2001م.) كدام­اند، درصدد شناسايي و تحليل اين مشكلات برآمده است. اهميت پژوهش، بازنمايي دگرديسي تحولات خارجيِ دوجانبه­ و چندجانبه­ ي اخيرِ ايران و افغانستان با رويكردي اقتصادي است. يافته‌هاي مقاله، حاوي چند نكته است. نخست؛ تاريخ روابط اقتصادي ايران و افغانستان، متأثر از فراز و نشيب‌هاي گفتمان‌هاي حاكم بر سياست خارجيِ دو كشور و نظام بين‌الملل بوده است. دوم؛ بي‌ثباتي سياسي-اقتصادي، فساد اداري و اقتصاد رانتي در هر دو كشور، بازتاب‌هاي منفي بر تعاملات بازرگاني آنان گذاشته است. سوم؛ سازمان‌هاي منطقه‌ايِ اقتصادي نظير اكو، نتوانسته‌اند در گسترش روابط اقتصادي ايران و افغانستان نقش بسزايي ايفا كنند. بااين‌وجود، انتظار مي‌رود رشد تعاملات اقتصادي، برخلاف مسائل صرفاً سياسي و امنيتي، بتواند منافع مشترك و پايداري براي دو دولت به ارمغان آورد.