ارزيابي پاسخ به تنش خشكي در برخي از لاين‌‌هاي موتانت برنج با استفاده از شاخص‌هاي تحمل به تنش

مجموعه‌اي از 18 ژنوتيپ برنج شامل 14 لاين موتانت M5 و چهار رقم والديني آنها تحت تنش خشكي در مرحله زايشي و بدون تنش در دو آزمايش جداگانه به‌صورت طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در موسسه تحقيقات برنج كشور، رشت در سال زراعي 94-1393 مورد بررسي قرار گرفتند. نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه اثر خشكي، ژنوتيپ و اثرمتقابل دو فاكتور بر صفات عملكرد دانه، ارتفاع بوته، مساحت برگ پرچم، تعداد پنجه و درصد باروري دانه معني‌دار بود. تنش خشكي در مرحله زايشي باعث كاهش عملكرد دانه (59/47%)، درصد باروري دانه (19/08%)، ارتفاع بوته (9/35%)، مساحت برگ پرچم (8/59%) و طول خوشه (1/61%) شد. شاخص تحمل به تنش (STI)، ميانگين بهره‌وري (MP)، ميانگين هندسي بهره‌وري (GMP) و ميانگين هارمونيك (HM) به‌عنوان شاخص‌هاي برتر بودند و از آنها براي معرفي ژنوتيپ‌هاي مقاوم و يا متحمل به تنش خشكي و با عملكرد بالا در شرايط داراي تنش خشكي و بدون تنش استفاده شد. با توجه به شاخص‌هاي مذكور، ژنوتيپ‌هاي 1، 2، 3، 4 و 5 (لاين‌هاي موتانت M5 از رقم طارم محلي) و (لاين موتانت M5 از رقم هاشمي) متحمل به تنش خشكي و ژنوتيپ‌هاي 14 (لاين موتانت از رقم خزر)، 15 (هاشمي)، 16 (خزر) و 17 (طارم) حساس به تنش خشكي شناسايي شدند. بنابراين موتاسيون سبب ايجاد تحمل به تنش خشكي در نتاج شده است و لذا مي‌توان از لاين‌هاي فوق در پروژه‌‌هاي معرفي ارقام مقاوم يا متحمل به خشكي استفاده نمود.