تأثير تنش شوري بر دستگاه فتوسنتزي كوشيا (Bassia scoparia) در شرايط مزرعه

تنش شوري سبب ايجاد تغييرات وسيعي در فرآيندهاي فيزيولوژيكي، بيوشيميايي و مولكولي در گياهان مي‌گردد. فتوسنتز يكي از فرآيندهاي فيزيولوژيكي بنيادي و پيچيده است كه مي‌تواند تحت تأثير تنش شوري قرار گيرد. ميزان و نوع تأثير بسته به گونه و ژنوتيپ گياه و درجه شوري متفاوت است. به‌منظور بررسي اثر شوري بر ويژگي‌هاي فتوسنتزي گياه كوشيا، آزمايشي به‌صورت كرت‌هاي دو بار خرد شده با سه سطح شوري (5.2، 10.5 و 23.1 دسي‌زيمنس بر متر) به‌عنوان عامل اصلي و سه توده كوشيا (بيرجند، بروجرد و سبزوار) به‌عنوان عامل فرعي و هفت زمان اندازه‌گيري به‌عنوان عامل فرعي فرعي در قالب طرح بلوك‌‌ كامل تصادفي با سه تكرار اجرا شد. نتايج نشان داد كه در تمام تيمارها تحت تأثير گذر زمان ميزان فتوسنتز، تبخير و تعرق، هدايت روزنه‌اي و مقدار نسبي كلروفيل كاهش و ميزان دي‌اكسيد كربن اتاقك زير روزنه، عملكرد كوانتومي فتوسيستم II و كارايي مصرف آب افزايش ‌يافت. توده‌‌هاي بيرجند و بروجرد به‌ترتيب بيشترين و كمترين شيب كاهش فتوسنتز را در طول زمان اعمال تنش شوري نشان دادند. افزايش شدت شوري اگرچه در مجموع باعث كاهش معني‌دار فتوسنتز، تبخير و تعرق و هدايت روزنه‌اي شد، با اين حال تأثير معني‌داري روي ميزان رنگدانه‌هاي فتوسنتزي، مقدار نسبي كلروفيل و عملكرد كوانتومي فتوسيستم II نداشت. در هشتمين هفته پس از اعمال تنش شوري، ميزان فتوسنتز و تبخير و تعرق اندازه‌گيري شده در تيمارهاي شوري و توده‌ها تقريباً برابر بود. اين نتايج نشان داد كه اثر زمان بر سامانه فتوسنتزي گياه كوشيا نسبت به تيمارهاي شوري اعمال شده بيشتر بود. به نظر مي‌رسد با گذر زمان و افزايش زيست‌توده گياه، به واسطه افزايش تبخير و تعرق، نياز براي تأمين آب افزايش مي‌يابد؛ كه گياه كوشيا با كاهش محتوي نسبي كلروفيل، با وجود محدوديت آب و كاهش هدايت روزنه‌اي، ضمن افزايش دي‌اكسيد كربن اتاقك زير روزنه و تأمين دي‌اكسيد كربن مورد نياز فتوسنتز، مقدار كارايي مصرف آب و عملكرد كوانتومي فتوسيستم II را افزايش مي‌دهد. به علاوه به نظر مي‌رسد كه به دليل ساختار متراكم زيست‌توده كوشيا، كاهش محتوي نسبي كلروفيل مي‌تواند نقش مؤثري در نفوذ نور به لايه‌هاي پايين سطح سبز و افزايش راندمان فتوسنتزي در اين لايه‌ها داشته باشد.