بررسي ديدگاه ويلفرد كنت‌ول اسميت در مسئلۀ تنوع ديني

يكي از مسائل مهم دين‌پژوهي، مسئلۀ تنوع ديني است كه امروزه اهميت زيادي دارد. در اين پژوهش، ديدگاه كنت‌ول اسميت، يكي از برجسته‌ترين دين‌پژوهان معاصر، دربارۀ مسئلۀ تنوع ديني بررسي شده است. اين بررسي با استفاده از روش تحليلي‌تبييني و با مراجعه به آثار وي انجام شده است. به نظر اسميت، دين‌پژوهي، بررسيِ معناي ظواهر دين در نظر باورمندان به آن، بررسي ايمان در قلب انسان‌ها و مطالعۀ اشخاص است، نه مطالعۀ داده‌ها. او معتقد است بايد به جاي واژه دين از مفاهيم ايمان و سنت انباشته استفاده كرد. ايمان، پاسخ شخصيِ انسان به امر متعالي است كه مشاهده نمي‌شود و متنوع است. سنت انباشته، صورت و تجلي ايمان است كه مشاهده مي‌شود و امري تاريخي و متنوع است. ايمان واحد است؛ اما ازآنجاكه ايمان هيچ شكلي ندارد، مگر زماني‌كه در شكل‌هاي خاصي ابراز شود، همواره متكثر و متنوع است. اسميت به الهيات مسيحي كثرت‌گرايانه معتقد است و مخالف ديدگاه انحصارگرايي و شمول‌گرايي است. نجات از ديدگاه او با دلتنگي و عشق به خدا حاصل مي‌شود كه در قلب انسان‌هاست. حقانيت نيز در هر شخص با ايمان وجود دارد و دين حق متكثر است؛ درنتيجه، كنت‌ول اسميت براساس تعريف خاص خود از دين، هم در حوزۀ حقانيت و هم در حوزۀ نجات، يك كثرت‌گراي ديني است. البته ميراث ديني شخصي و ارتباط مستقيم او با پيروان اديان مختلف بر تفكر كثرت‌گرايانۀ او مؤثر بوده است