تدوين مدل بومي عوامل جامعه‌شناختي بازدارنده ازدواج مجدد زنان سرپرست خانوار زير پوشش كميته امداد كشور ايران در سال 1395

Compilation of the Native Model of Sociological Barriers to Remarriage of Female Heads of Households Covered by the National Relief Committee of Iran in 1395

مقدمه: در فاصله دو سرشماري 1390-1385 ميزان زنان سرپرست خانوار از 6.5 به 12.1 درصد جمعيت خانوارهاي كشور رسيده است. از طرفي ميزان ازدواج مجدد زنان مطلقه ايراني 25 درصد كمتر از نرخ جهاني شده و اكثر اين زنان به دليل عدم ازدواج مجدد و فقر مالي تا پايان عمر تحت حمايت نهادهاي حمايتي باقي مي‌مانند. روش: پژوهش حاضر از نوع مطالعات تركيبي( كيفي-كمي) است. قلمرو پژوهش در مرحله كيفي تمامي زنان سرپرست خانوار(60-15 ساله) مددجوي كميته امداد در سال 1395 و متخصصان صاحبنظر و مقالات و متون مرتبط با ازدواج مجدد زنان بود كه نمونه‌گيري به‌صورت هدفمند متوالي از زنان تا سرحد اشباع (12 نفر) و دو منبع ديگر تا سرحد كفايت (متخصصان 20نفر و منابع 62 مورد) انجام پذيرفت و با روش مصاحبه اكتشافي از زنان و متخصصان و مطالعه متون عوامل مؤثر بر آمادگي زنان سرپرست خانوار براي ازدواج مجدد شناسايي و داده‌هاي هر سه منبع به روش كدگذاري سيستميك (باز، محوري، انتخابي) نظريه برخاسته از داده تحليل و به‌طور مجزا و تركيبي (مثلثي) دسته‌بندي شد. مرحله دوم (كمي) از نوع مطالعات توصيفي-‌تحليلي و در حيطه پژوهشهاي رگرسيوني و با كمك نرم‌افزار Amos22 و SPSSver.24 و با روشهاي تحليل معادلات مدل ساختاري، تحليل واريانس يك‌طرفه، آزمون t مستقل، ماتريكس همبستگي، تحليل عامل اكتشافي و تأييدي انجام گرفت. جامعه هدف زنان سرپرست خانوار مشابه مرحله كيفي بود و حجم نمونه براي دو گروه مستقل زنان مطلقه و بيوه (740 نفر) تعيين و با روش نمونه‌گيري سهميه‌اي متناسب با حجم، به‌صورت تصادفي انجام شد. ابزار پژوهش، پرسشنامه محقق ساخته با روايي همگرا، روايي تشخيصي (0/90 p>) و پايايي (ضريب آلفاي كرنباخ ، 0/70 >α ) مناسب بود. يافته‌ها: با كدگذاري باز اطلاعات سه‌سويه سازي شده به 148 مقوله كه در كدگذاري محوري بر اساس شباهت موضوعي در 7 مقوله اصلي و در كدگذاري انتخابي در يك مقوله اصلي دسته‌بندي شد و مدل بومي عوامل بازدارنده ازدواج مجدد زنان سرپرست خانوار بر اساس نتايج فوق و استنباط محقق و مشورت با متخصصين ذي‌ربط تدوين شد و پرسشنامه‌اي جهت سنجش برازش مدل ساخته شد. همچنين، تحليل داده‌هاي كمي و ميداني نشان داد كه مدل مفهومي بومي تدوين‌شده در مرحله كيفي برازش داشت و مورد تأييد قرار گرفت (ضريب تعيين 0/73). و بين متغيرهاي عوامل اجتماعي پژوهش با متغير ميزان آمادگي براي ازدواج مجدد رابطه معنادار معكوس (كاهنده) وجود دارد. بحث: ميانگين ميزان بازدارندگي ازدواج مجدد براي عوامل اجتماعي پايين‌تر از متوسط و مقولات عدم تعادل بازار عرضه و تقاضاي ازدواج مجدد و روابط آزاد بين دو جنس به ترتيب بيشترين بازدارندگي را بر ميزان آمادگي ازدواج مجدد زنان سرپرست خانوار دارند و ميزان آمادگي براي ازدواج مجدد در گروه زنان مطلقه به‌طور معناداري بالاتر از گروه زنان بيوه بود. با افزايش سن زنان، افزايش تعداد فرزندان و داشتن فرزند دختر، ميزان آمادگي براي ازدواج مجدد زنان سرپرست خانوار كاهش مي‌يابد، ولي تنوع محل سكونت، قوميت، تأثيري بر آن ندارد.