مفهوم‌شناسي «استعداد» به مثابه يكي از عوامل رشد در قرآن از منظر علامه طباطبايي و صدرالمتألهين

نكته مهم و اساسي در مورد انسان و حركتش در مسير تربيت و رشد اين است كه آنچه در رابطه با او مدّنظر قرار مي‌گيرد، بايد با توجه به حقيقت وجودي و با لحاظ تمام ابعاد وجودي‌اش باشد تا مسير صحيحي براي رسيدن به غايت حقيقي وي ترسيم گردد. يكي از ابعاد وجودي انسان استعداد اوست. از اين رو در اين تحقيق به دنبال تبيين كامل و دقيق از مفهوم «استعداد» به عنوان يكي از مفاهيم اساسي تعليم و تربيت هستيم. اين تبيين بر اساس آيات قرآن كريم، تفسير الميزان، تفسير صدرا و اتكا به مباني و اصول حكمت متعاليه به ويژه اصالت وجود، حركت جوهري و وحدت تشكيكي است. روش اين پژوهش تحليل مفهومي و تحليل محتواي كيفي است. بنا بر يافته‌هاي پژوهش، استعدادهاي آدمي اموري مجزا از يكديگر نيستند و تفكيك ذاتي و ماهوي ندارند، بلكه آن‌ها در واقع يك حقيقت تدريجي هستند كه با پيدايش هر مرتبه از اين حقيقت، زمينه براي ظهور برخي مراتب ديگر فراهم مي‌شود و زمينه ظهور برخي ديگر از ميان مي‌رود. به اين ترتيب، استعداد از يك جهت علت رشد و از جهتي ديگر معلول رشد محسوب مي‌گردد. يك مرتبه از هر استعداد، ذاتي و مراتب بعدي آن اكتسابي و افاضه‌اي است. استعدادها بنا بر نياز و حال انسان‌ها به آن‌ها داده مي‌شود و در نهايت كمال استعدادهاي خير است كه كمال رشد انسان محسوب مي‌گردد.