بازخواني تأويل ابن عربي از عرش در پرتو حكمت متعاليه و تبلور آن در معماري آئيني

مقاله حاضر مي‌كوشد تا ضمن واكاوي حقيقتِ واژۀ قرآني «عرش»، به ايضاح معناي حقيقي و مجازي آن پرداخته و تأويل عرش، موضوع استواي حق بر عرش و رابطۀ آن با انسان كامل در كلام ابن عربي و امام در مكتب شيعه و تفسير مفسّرين حكمت متعاليه از «عرش» در آيات كريمۀ قرآن را بررسي كرده و سپس به تبيين معاني واژۀ عرشه، آركه و آرخه لاتين بپردازد. در واقع، همان‌گونه كه «عرش» در قرآن كريم به معناي حقيقي عرش اللّه كه همان مبدأ المبادي آفرينش است و به معناي مجازي (مثل جنّات معروشات يا سقف خانه‌‌ها) نيز به‌كار رفته است، واژۀ آرخه نيز به معناي مبدأ آفرينش در فلسفۀ يونان و نيز طاقي و طاقچه در هنر معماري است. در پاسخ به اين پرسش كه چرا «عرش» در معاني گوناگون به‌كار رفته است، مي‌توان برمبناي اصل مراتبِ وجود در حكمت متعاليه گفت كه حقيقتِ عرش در هر مرتبه‌‌اي از نشئات وجودي، ظهوري متناسب با آن حقيقت دارد و ظهور ناسوتيِ عرش در عالَم، معابد و مساجد، در اَنفس، وجودِ عنصري پيامبر و امام و به‌ تبع در انسان‌هاي پيرو آنهاست.