بررسي ديدگاه ملاصدرا و سهروردي در باب عالم مثال

در باب تفسير هستي و تحليل مراتب عالَم‌، عالمِ مثال به عنوان مرتبه‏اي از مراتب سه‏گانه هستي در مكتب اشراقي و صدرايي مورد پذيرش قرار گرفته است‌‌. شيخ اشراق به جهت محال بودن انطباع صُور خيالي كبير در صغير طرح عالم مثال منفصل را وجهۀ همت خويش قرار داده و معتقد است قوۀ خيال انسان‌، مادي بوده و در ادراك صرفاً نقش اِعدادي دارد، به‏نحوي كه نور اسفهبدي به نحو اشراقي صُور خيالي را در همان عالم مُثُل معلّقه مي‏بيند‌‌. ملاصدرا نيز اگر چه اصلِ وجود عالم مثال و برخي ويژگي‌ها آن نظير تجرّد از ماده و تقيّد به تعلّقات مادي را مي‏پذيرد‌، اما با مباني خاص خويش‌، افق جديدي از اين عالم ارائه كرده و ابداعاتي پديد ‏آورده است‌‌. وي با اثبات تجرّد تمام قواي ادراكي انسان از جمله قوۀ خيال‌، آن را به مبادي عالي هستي مرتبط ساخته و با اعتقاد به خلاقيّت نفس‌، افاضات مثال منفصل را موجب آمادگي نفس براي خلق صُور خيالي مي‏داند و از اين روي به رهيافت‏هاي معرفتي و الهامي ويژه‏اي دست يافته است‌‌.