چيستي تجربۀ عرفاني و چگونگي تحقق آن از منظر آندرهيل

عرفا در برخورد با واقعيات فرامادي به تجربه ­هايي دست مي‌يابند كه شايستۀ نامگذاري به تجربۀ عرفاني است. خانم اولين آندرهيل (1875ـ1941م) عرفان پژوه انگليسي معاصر، در تحقيقات و تأليفات گستردۀ خود پيرامون عرفان مسيحي، به بررسي تجربۀ عرفاني همت گماشته است. ايشان پس از تحول بزرگ دروني، از بي‌ديني به سمت باورهاي عميقاً ديني و عرفاني گرويد و با تدوين كتب و مقالات متعدد، در زمرۀ مؤثرترين پژوهشگران عرفان قرن بيست عالم مسيحيت قرار گرفت. اين مقاله درصدد است تا به تبيين تجربۀ عرفاني و بررسي چگونگي تحقق آن از نگاه آندرهيل بپردازد و در همين راستا تلاش مي­كند با بيان انواع، نشانه­ها و خصايص تجربۀ عرفاني، تصوير روشني از چيستي آن ارائه دهد. آندرهيل با لحاظ كردن آموزه‌هاي عرفاني‌ـ روان­شناختي و با توجه به نقش ضمير ناخودآگاه و حواس باطني، همچنين با قبول تقدم ساحت احساس بر ساحت انديشه، تحقق تجربۀ عرفاني را از طريق سير آفاقي و انفسي ميسر مي‌داند. در سير انفسي كه بر محور درون­گرايي در حركت است، عارف به مهارتي دست مي­يابد كه به­واسطۀ آن از قيودي همچون «براي من، از من، مرا و ...» رها مي­گردد و با وسعت بخشي به شخصيت خود، به مكاشفۀ انفسي دست مي‌يابد. در سير آفاقي نيز سالك با آموزۀ «كشف خدا در مخلوقات»، حوزۀ آگاهي خود را از سمت كثرت به سوي وحدت سوق مي‌دهد تا جايي­ كه به فهم حضور واقعي و روشن وحدت در كثرت نائل شود. مشخصه هاي اصلي تجربۀ عرفاني رازآلودگي، تناقض­پذيري، احساس عينيت، احساس انفعال و مقاومت­‌ناپذيري است و آگاهي از سازوكار لايه­هاي معرفتي عالم، به تحقق تجربۀ عرفاني كمك شاياني مي‌كند.