رويكرد افتراقي به عنصر معنوي جرم در نظرية فعاليت مجرمانة مشترك در پرتو آراي دادگاه‌هاي كيفري بين المللي موردي

تحقق اهداف حقوق بين‌الملل كيفري ازجمله جلوگيري از بي‌كيفرماني مجرمان، مستلزم طرح نظريۀ فعاليت مجرمانۀ مشترك و اِعمال آن در دادرسي‌هاي بين‌المللي بود. وفق اين نظريه، عدم دخالت مستقيم فرد در ارتكاب ركن مادي جرم مانع اعمال مسئوليت و كيفر بر وي نيست؛ مشروط بر اينكه از عنصر معنوي لازم برخوردار باشد. محاكم بين‌المللي كيفري در احراز عنصر معنوي نظريۀ يادشده رويكردي متفاوت برگزيده‌اند و مفاهيم مختلفي مطرح نموده‌اند؛ با اين توضيح كه در گونۀ نخست يا بنيادين، مفهوم «قصد مشترك» اساس تحقق عنصر معنوي قرار گرفت. در گونۀ دوم يا گونۀ نظام‌مند، «قصد پيشبرد نظام مجرمانه» شرط اصلي مسئوليت متهم عنوان گرديد و در گونۀ سوم يا گونۀ گستردۀ نظريۀ فعاليت مجرمانۀ مشترك، «قابليت پيش‌بيني جرم» ستون اصلي عنصر معنوي را بنياد نهاد. اگرچه طرح اين مفاهيم، حقوق بين‌الملل كيفري را به اهداف خود نزديك ساخت، لكن به‌كارگيري آن‌ها سرآغاز چالش‌ها و پرسش‌هاي فراواني در خصوص حدود و چارچوب مفاهيم يادشده، امكان انطباق آن‌ها با جرايم با سوءنيت خاص و... شد؛ چالش‌هايي كه نشان‌دهندۀ ضرورت هرچه بيشتر واكاوي عنصر معنوي نظريۀ فعاليت مجرمانۀ مشترك با عنايت به اصول حقوق كيفري و اساس و ماهيت نظريۀ پيش‌گفته است.