صورت‌بندي فرهنگ ايراني در انديشه عباس زرياب خويي

جريان غالب نخبگان ايراني در عصر پهلوي به نقد دين مي­ پرداختند و هدفشان زدودن آن از پيكره فرهنگ و هويت ايراني بود. استدلال پديدآورندگان اين آثار اين بود كه مقوله­ ي دين سبب عقب­ ماندگي و مانع ترقي شده است. در مقابل، چندين سال بعد نگاهي واقع بينانه­ تر به عناصر اين پيكره در ميان روشنفكران و اديبان شكل گرفت. اما تاكنون نوع نگرش ادبا به مسائل فرهنگ برخلاف نگاه روشنفكران به اين موضوع مورد تحقيق جدي قرار نگرفته ­است. از اين­رو، اين پژوهش درصدد است ديدگاه عباس زرياب خويي(م.1373ش) را به عنوان يك نماينده ­ي شاخص از اين گروه نسبت به مقوله­ ي فرهنگ مورد كنكاش قرار دهد. بدين خاطر، اين پژوهش به دنبال آن است كه با روش توصيفي و تحليلي به اين پرسش پاسخ دهد كه فرهنگ ايراني، اجزا و معضلات آن چه تعريف و ويژگي­ هايي در تفكر زرياب دارد و او تحت تاثير چه فضاي انديشگاني چنين محدوده و ويژگي­ هايي را براي اين اجزا درنظرمي­ گرفت؟ نتايج نشان مي­ دهد رويكرد زرياب به مقوله­ ي فرهنگ متاثر از گروه ادبا و دانشگاهياني كه به آن تعلق داشت، رويكردي ايراني-اسلامي مي باشد كه در تضاد با نگاه ناسيوناليست­ هاي رمانتيك است. در انديشه­ ي خويي، مهم­ترين معضل فرهنگ ايرانيِ عصرش همان بزرگ­ترين عيب فرهنگ مغرب­ زمين يعني غلبه ي دلبستگي­ هاي مادي مي باشد. او راه برون­رفت از اين مشكل را اعاده­ ي دين و باروهاي معنوي و تقويت مباني فرهنگ ويژه­ي ملت ايران مي­داند.