تدوين و اعتبارسنجي معيارهاي بنيادين مديريت يكپارچه منابع آب در سكونتگاه‌هاي روستايي نواحي خشك و نيمه خشك، مطالعه موردي: ناحيه بجستان در جنوب خراسان رضوي

ناكارآمدي مديريت منابع آب، بويژه در نواحي خشك ونيمه خشك، موجب پديداري گرايش‌هاي نوين مبتني برارزش گذاري به نظام مندي‌هاي اكولوژيك در برابرمنافع اقتصادي، رويكردهاي غيرسازه‌اي به جاي سازه‌اي، مديريت تقاضا محوربه عرضه محور و درنهايت برنامه‌ريزي مديريت توسعه متوازن ناحيه‌اي، بجاي توسعه بخشي محور آب، شده است. اين مقاله با بهره‌گيري ازابزارهاي مشاركتي و نظرسنجي از انديشمندان حوزه منابع آب نواحي خشك، معيارهاي بنيادي در مديريت يكپارچه منابع آب را تدوين و اعتبارسنجي نموده، و با روش شناسي تحليلي و تركيبي، با كمك مدل دلفي، مولفه‌ها و شاخص‌هاي الگوي پايدارمديريت منابع آب، را تعيين و طي دو مرحله به وسيله نظرسنجي از متخصصان مرتبط نتايج اخذ و سپس با استفاده از روش تحليل سلسله مراتبي(AHP) معيارهاي الگوي مديريت پايدار، در قالب چهار معيار زيست محيطي، اجتماعي، اقتصادي و نهادي و12 زير معيار از طريق مقايسه زوجي امتيازدهي و با نرم‌افزار اكسپرت چويس اعتبارسنجي شده است. همچنين شش الگوي پايداري منابع آب، شناسايي و الگوي «مديريت يكپارچه منابع آب» به عنوان پايدارترين الگو براي مناطق خشك و نيمه خشك تعيين شده است. در اين پژوهش، الگوي يكپارچه مديريت منابع آب با اعتبارسنجي شاخص‌هاي زيست محيطي (سازگاري با محيط زيست، توجه به تغييرات آب و هوا، بهره‌برداري پايدار و اكولوژيك از آب‌ها)، اجتماعي (بهبود معيشت ذينفعان، توانمندسازي ساختارها، تغييرنگرش از رويكرد مهندسي به اجتماعي)، اقتصادي (تلفيق سرمايه آبي با سرمايه اجتماعي، يكپارچگي تخصيص منابع مالي و كارايي و بهره وري)، و نهادي (توجه به ارتباطات بين بخشي، مشاركت ذينفعان و تاب آوري در شرايط بحراني) تدوين شده است.