بررسي آموزه‌هاي اخلاقي آفرين‌نامه ابوشكور بلخي با نگاهي به ميزان تاثير آن بر قابوس‌نامه

مثنوي آفرين‌نامۀ ابوشكور بلخي از آثار تعليمي قرن چهارم و موضوع آن اخلاق و پند و اندرز است. هرچند بخش‌هاي زيادي از اين مثنوي از ميان رفته، همين مقدار اندك، گواه بر استادي و مهارت شاعر آن در عرصۀ ادبيات تعليمي است. در جستار پيش رو، ابتدا ناظر به دلالت‌ها و نشانه‌هاي زباني و تصويري، آموزه‌هاي تربيتي آفرين‌نامه با بسياري از كتاب‌هاي اخلاقي پيش از اسلام تطبيق داده شد؛ حاصل كار حاكي از آن است كه توصيه‌هاي حكمي آفرين‌نامه، متأثر از اندرزهاي پيش از اسلام، به‌ويژه آموزه‌هاي اخلاقي دورۀ ساسانيان است. پس از ابوشكور، نويسندگان و شعراي بسياري آفرين‌نامه را سرمشق كار خود قرار داده‌اند؛ از جملۀ اين نويسندگان مي‌توان عنصرالمعالي كيكاوس را نام برد كه در نگارش اثر ارزشمند خود، قابوس‌نامه، به آفرين‌نامۀ ابوشكور نظر داشته است. گام ديگر پژوهش حاضر، نقد و بررسي آموزه‌هاي اخلاقي مشترك آفرين‌نامه و قابوس‌نامه از حيث محتوايي، زباني و بلاغي است. مؤلفه‌هاي تربيتي آفرين‌نامه به سه شكل در قابوس‌نامه نمود يافته است: بخشي از ابيات آفرين‌نامه عيناً در قابوس‌نامه تضمين شده است، قسمتي ديگر شامل مضامين و پيام اخلاقي مشتركي است كه از حيث زباني و بياني و تصويري نيز به‌سبب تشابهات بسيار، خواننده را به اقتباس عنصرالمعالي از بوشكور و يا بهره‌گيري آن دو از آبشخوري واحد راهنمايي مي‌كند؛ افزون بر موارد يادشده، بخشي از آموزه‌هاي اين دو اثر، فقط به‌ لحاظ محتوايي مشترك‌اند.