دلايل و پيامدهاي غيرامنيتي سازي در روابط ازبكستان و تاجيكستان

2016 و به قدرت رسيدن شوكت ميرضيايف در سياست خارجي ازبكستان به ويژه در رابطه با تاجيكستان به وقوع پيوسته است اين پرسش را مطرح مي­كند كه دلايل و زمينه­ هاي تنش­زدايي و غيرامنيتي­سازي در مناسبات تاجيكستان و ازبكستان چيست؟ و اين امر چه آثار و پيامدهايي را به دنبال داشته است؟در پاسخ به پرسش­هاي ياد شده اين فرضيه مي­تواند مطرح شود كه «تغيير رهبري در ازبكستان و كوشش شوكت ميرضيايف در خروج از كيش شخصيت اسلام كريم­اف و رشد و توسعه اقتصادي در عرصه داخلي و گسترش خطوط انتقال انرژي و كريدورهاي ارتباطي و ترانزيتي در عرصه منطقه ­اي موجب بروز تحول در سياست خارجي ازبكستان و تقويت همكاري­هاي منطقه ­اي با مشاركت پنج كشور منطقه آسياي مركزي شده است». به منظور ارزيابي فرضيه مطرح شده اين مقاله به شيوه توصيفي- تحليلي و با كاربست مفاهيم و مولفه­ هاي نظري امنيتي­ سازي و غير امنيتي­ سازي كه در چارچوب مكتب امنيتي كپنهاگ مطرح شده است، وضعيت مناسبات تاجيكستان و ازبكستان را در دو دوره زماني مشخص يعني دوره امنيتي­ سازي (1991 تا 2016) و دوره غير امنيتي سازي (سپتامبر 2016 تا كنون مورد توجه قرار داده است. در مقطع زماني اول كه دوره تقريبا طولاني رهبري اسلام كريم­اف در ازبكستان (1991 تا 2016 ميلادي) را در بر مي­گيرد در روند مناسبات ازبكستان با تاجيكستان، بسياري از موضوعات اجتماعي (قوميت، زبان و فرهنگ) و اقتصادي (منابع آبي و محيط زيستي) از وضعيت طبيعي و عادي خود خارج شده و جنبه سياسي و امنيتي به خود گرفت. اما در مقطع زماني دوم با تغيير نخبگان و بازيگران (كنشگران) امنيتي­ساز در ازبكستان به ويژه افرادي مانند ويژه اسلام كريم­اف و رستم عنايت­اف و قرار گرفتن فردي مانند شوكت ميرضيايف در راس قدرت سياسي، نوع گفتمان و ادبيات حاكم بر ازبكستان در رابطه با تاجيكستان نيز تغيير كرد كه پيامد مهم آن تقويت همكاري­هاي منطقه­ اي با مشاركت پنج كشور آسياي مركزي در حوزه ­هاي مختلف بدون مشاركت قدرت­هاي بيروني به ويژه فدراسيون روسيه و چين بوده است.