دانش توليد سرمايش در حوزه فرهنگي هليل‌رود؛مطالعه موردي:آدربند و يختكن

ارتباط دوسويه انسان و محيط طبيعي و بهره‌برداري از آن، دانش‌هاي شگرفي از جمله دانش گياه مردم‌شناسي را در سرزمين ايران پديد آورد كه نيازهاي انساني را برآورده ساخته و تكنولوژي جديد را نيز به چالش كشيده است. يكي از اين دانش‌هاي منحصر به فرد دانش توليد سرمايش و سازه‌هاي بومي در حوزه فرهنگي هليل رود است كه با بعضي مناطق همجوار به خصوص حوزه بلوچستان و هرمزگان به دليل ويژگي‌هاي همسان اقليمي و فرهنگي، مشابهت‌هاي فراواني دارد. حوزه فرهنگي هليل-رود در اقليم گرم و خشك ايران واقع شده و داراي تابستان‌هاي طولاني است كه گاه تا حدود 8 ماه از سال را در بر مي‌گيرد. به همين دليل بدون انديشه و دانش سرمايش زندگي و اقامت در اين منطقه تقريبا غيرممكن بود. در پژوهش پيش رو دانش توليد سرمايش در حوزه فرهنگي هليل‌رود به بحث گذاشته است و سازه‌هايي چون، كاوار، آدوربند، يَختِكن و بُن‌بلوك مورد بررسي قرار گرفتند. اين سازه‌ها با مواد اوليه طبيعي دانش پيش‌توليد بسياري از توليدات صنعتي و معماري مدرن امروزي از جمله كولرهاي آبي و سازه‌هاي سبك هستند. از اين رو هدف اصلي مقاله شناخت ساز و كارهاي ساكنان حوزه فرهنگي هليل‌رود براي توليد سرمايش و بررسي سازه‌هاي معماري سنتي در اين حوزه است. پرسش اصلي اين است كه چه سازه‌هايي مبتني بر محيط و اقليم منطقه در توليد سرمايش پديد آمدند؟