جايگاه ارتش در استراتژي امنيتي دكتر مصدق

ارتش و نيروهاي نظامي به‌منظور حفظ نظم و امنيت و تداوم حيات نظام سياسي شكل مي‌گيرند. با اين‌حال در برخي موارد، ارتش بين تأمين امنيت حاكم و جامعه دچار ترديد شده و در بين دو راهي قرار مي‌گيرند و بين موجوديت نظام سياسي و ساختار حاكم و هويت ارتش همبستگي برقرار مي‌شود. ارتش در زمان حاكميت دولت دكتر مصدق دچار چنين موقعيت و انتخابي قرار گرفت. دكتر مصدق براي موفقيت ملي شدن صنعت نفت و پيش بردن برنامه‌ها و اقداماتش سعي در به دست رفتن كنترل ارتش و شهرباني كرد و شاه را در اين زمينه تحت فشار قرار داد. اين مقاله با روش توصيفي- تحليلي بر آن است كه با بررسي جايگاه ارتش در استراتژي دولت دكتر مصدق، علل ناكامي وي در اعمال‌نفوذ و كنترل ارتش و نيروهاي شهرباني را مورد بررسي و تحليل قرار دهد. نتايج حاكي از آن است كه دولت پهلوي با تمركز بر تقويت ارتش و تسلط بر آن سعي در ايجاد پايگاهي استوار در جامعه براي حفظ موجوديت حكومت خود مي‌نمود؛ به عبارت ديگر بين موجوديت و هويت سلطنت و ارتش در دوره پهلوي پيوند و همبستگي وجود داشت. اين در حالي بود كه دكتر مصدق تلاش مي‌كرد كه در عين وفاداري به سلطنت و حفظ موجوديت آن، كنترل ارتش را در دست بگيرد. اين دو برنامه در تناقض باهم بود، به عبارت ديگر كنترل ارتش بدون تغيير در ساخت دولت پهلوي امري ناممكن مي‌نمود كه در نهايت موجبات ناكامي و سقوط دولت مصدق را رقم زد.