بررسي تاريخي نقش اجتماعي سياسي ابوسعيد ابوالخير در خراسان عصر غزنوي و سلجوقي در متون ادبي ـ عرفاني، با تأكيد بركتاب اسرار التوحيد

Historical Study of Social and Political Role of Abu Saeed Abolkheir in Khorasan and in time of Ghaznavids and Saljuqids via Literary and Mystic Texts ;with the Emphasis on Asrar al- Towhid

ابوسعيد ابوالخير (357ـ440ق)، از جمله مشايخ متصوفه مكتب خراسان است كه به دليل نقش‌نمايي در عرصه‌هاي عرفان عملي از يك سو، و حضور گسترده در عرصه‌هاي تربيتي و اجتماعي از ديگر سو، توجه متون ادبي و عرفاني را معطوف به بيان كرامات خود ساخته است. بدون شك، نقش وي در خلال رخدادهاي قرون چهارم و پنجم هجري قمري، در ايجاد همگرايي جامعه با تصوف بي‌بديل و منحصر به‌فرد است؛ اما به نظر مي‌رسد، برخي متون ادبي و عرفاني چون اسرار التوحيد في مقامات شيخ ابوسعيد كه به قلم يكي از نوادگان او به نام محمدبن‌منور (وفات پس از570ق) و درباره زندگي و اقوال و احوال شيخ به نگارش درآمده، در ذكر ارتباط شيخ با سران حكومت غزنوي و سلجوقي، راه اغراق پيموده‌اند. مقاله حاضر، نقش اجتماعي و سياسي ابوسعيد در خراسان عهد غزنوي و سلجوقي را از طريق مقايسه مطالب مندرج در اسرار التوحيد با منابع تاريخي هم‌عصر او بررسي كرده است.

Abu Saeed Abolkheir ( 357- 440 AH ) is one of the Sufi spiritual elders who has attracted the attention of literary and mystic texts towards the statement of his miracles due to his important role in the practical mysticism as well as the social and educational grounds. Undoubtedly, he has had a prominent role throughout the fourth and fifth (AH) in uniting the society with mysticism. Nevertheless, it seems that some literary and mystic texts such as Asrar al-Tawhid related to the aspects and biography of Sheikh Abu Saeed written by one of his grandchildren, Mohammad Ibn e- Monavvar (passing away, 570 After Hijrah) have exaggerated on Abu Saeed’s relation with Ghaznavid and Saljuqid governors. This is implied from the comparative study of what is stated in Asrar al-Towhid and the contemporary texts written in time of Abu Saeed. This study is to investigate the political and social role of Abu Saeed in Khorasan in time of Ghaznavid and Saljuqid by comparing the records written in Asrar al-Towhid and the historical texts concurrently present.